Türkiye bu hafta yeni bir siyasi partiyle tanıştı. En azından siyaseten.
Özgür Özel, 21 Temmuz’daki son CHP grup toplantısında milletvekilleriyle birlikte yeni bir parti kuracaklarını açıkladı. Konuşmasının ana cümlesi, yaşananı bir parti içi ayrılıktan çok iktidar yürüyüşünün yeni aşaması olarak tarif ediyordu:
“Yeni partimizi, milletimizin seçtiği ve yetkisini emanet ettiği milletvekillerimizle ilk adımını atarak kuruyoruz.”
Özel, oluşumun “açık ara farkla” TBMM’nin ana muhalefet partisi olacağını da söyledi. Toplantıya 83 milletvekilinin katıldığı bildirildi. Bazı parti yöneticileri daha sonra desteğin 90’ın üzerine çıktığını açıkladı; ancak resmî istifalar ve yeni partiye katılımlar tamamlanmadığı için kesin sayı henüz bilinmiyor. DW’nin grup toplantısı haberi ile Medyascope’un toplantı dosyası şu an için en ayrıntılı iki kaynak.
Burada önce küçük ama önemli bir düzeltme gerekiyor: Yeni Parti, siyasi anlamda ilan edildi. Fakat 22 Temmuz sabahı itibarıyla hukuken kurulmuş bir parti olduğuna ilişkin resmî kayıt henüz yayımlanmadı.
Bu ayrım, önümüzdeki aylarda yaşanacak hemen her şeyi anlamak için gerekli.
Yeni Parti neden kuruluyor?
Yeni Parti’yi doğuran esas gelişme, CHP’nin 2023 kurultayına ilişkin dava oldu.
Mahkeme, Özgür Özel’in genel başkan seçildiği kurultayın geçersiz olduğuna karar vererek Kemal Kılıçdaroğlu’nun yeniden parti yönetimine dönmesinin yolunu açtı. Özel ve çevresi kararı, yargı eliyle parti yönetiminin değiştirilmesi ve seçilmiş parti iradesine müdahale olarak değerlendiriyor. İktidar ise mahkemelerin bağımsız olduğunu, yaşananların CHP’nin iç meselesi sayılması gerektiğini savunuyor. Associated Press’in gelişmeleri özetleyen haberine göre, mahkeme kararı Özel’i genel başkanlıktan uzaklaştırırken Kılıçdaroğlu’nu yeniden göreve taşıdı.
Özel’in önünde teorik olarak üç yol vardı:
- CHP içinde yeni bir kurultay yapılmasını sağlayarak partiyi geri almak,
- Seçime katılma hakkı bulunan küçük bir partinin yönetimini ve adını değiştirerek onun üzerinden ilerlemek,
- Sıfırdan yeni bir siyasi parti kurmak.
İlk iki yolun siyasi ve hukuki riskleri nedeniyle üçüncü seçeneğe geçilmiş görünüyor.
Bu nedenle Yeni Parti, klasik anlamda “CHP’den memnun olmayan birkaç siyasetçinin kurduğu ayrılıkçı parti” değil. Özel’in anlatımına göre amaç, CHP’nin 2024 yerel seçimlerinde oluşturduğu seçmen koalisyonunu ve iktidar iddiasını başka bir tüzel kişilik altında sürdürmek.
Yeni Parti’nin ilk büyük sınavı da burada başlayacak: CHP seçmeni bu geçişi bir bölünme olarak mı, yoksa zorunlu bir devamlılık hamlesi olarak mı görecek?
Parti gerçekten kuruldu mu?
Siyasi partiler önceden izin alınarak kurulmaz. En az 30 kurucunun imzaladığı kuruluş bildirisi, tüzük, program ve diğer belgeler İçişleri Bakanlığına teslim edildiği anda parti tüzel kişilik kazanır.
Dolayısıyla bir liderin “partiyi kuruyoruz” demesi siyasi kuruluşu ilan eder; hukuki kuruluş ise belgelerin İçişleri Bakanlığına verilmesiyle gerçekleşir. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 8’inci maddesi bu ayrımı açık biçimde düzenliyor.
Haberlerde kuruluş bildirisi için farklı tarihler veriliyor. Bir bölümünde işlemlerin bu hafta tamamlanacağı, bir bölümünde ise bildirimin 27 Temmuz’da yapılacağı belirtiliyor. Özgür Özel de 21 Temmuz akşamı sorulan tarih sorusuna “en yakın zamanda, çok yakında” yanıtını verdi. Medyascope’un aktardığı takvime göre kuruluş bildirisi 27 Temmuz’da İçişleri Bakanlığına sunulabilir.
Kesin kuruluş tarihi, bakanlığın alındı belgesindeki tarih olacak. Ardından parti Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti sicilinde görülecek.
Özel konuşmasında partinin resmî adını ve logosunu açıklamadı. Ancak hazırlıklarda en güçlü isim “Yeni Parti”. Bu adın geçmişte 1993’te Yusuf Bozkurt Özal’ın, 2008’de ise Alper Tunga Aytaş’ın kurduğu iki farklı parti tarafından kullanıldığını da not etmek gerekiyor. Her iki parti daha sonra başka partilerle birleşerek kapandı. Yeni Parti adının kısa tarihçesi bu iki oluşumu anlatıyor.
Yargıtay’ın 1 Temmuz 2026 tarihli güncel listesinde faal bir “Yeni Parti” görünmediği için adın yeniden kullanılması mümkün görünüyor. Yine de adın kesinleştiğini söylemek için kuruluş sicilini beklemek gerekiyor. Yargıtay’ın güncel parti listesi burada belirleyici kayıt olacak.
Yeni Parti neyi savunuyor?
Henüz kamuoyuna sunulmuş, resmen İçişleri Bakanlığına verilmiş bir Yeni Parti programı yok. Bu nedenle partinin ekonomi, eğitim, göç, sosyal güvenlik ve dış politika programı kesinleşmiş gibi yazılamaz.
Şimdilik elimizde Özgür Özel’in kurucu konuşmasında çizdiği siyasi sınırlar var.
Özel, yalnızca sosyal demokratlara değil; “Atatürk’le, Misak-ı Millî sınırlarıyla ve Cumhuriyet’le sorunu olmayan bütün demokratlara” çağrı yaptı. Bu grupları “Türkiye İttifakı” içinde toplamak istediğini söyledi. Kontrollü muhalefeti, siyasetin hukuk yoluyla şekillendirilmesini, devleti bir partiyle özdeşleştiren yönetim anlayışını ve sürekli kutuplaşmayı reddettiğini belirtti. Euronews’un konuşma dökümü, bu çerçeveyi ayrıntılı aktarıyor.
Bu tarif, dar anlamda bir sosyal demokrat partiden daha geniş bir seçmen koalisyonuna işaret ediyor:
- Sosyal demokratlar,
- Cumhuriyetçi ve Atatürkçü seçmenler,
- Merkez sağdan gelen demokratlar,
- Muhafazakâr demokratlar,
- Milliyetçi demokratlar,
- Kürt seçmenin muhalefetle birlikte hareket eden bölümü,
- Liberal ve sosyalist seçmenlerin iktidar değişikliğini önceleyen kesimleri.
Bu, 2024 yerel seçimlerinde CHP’nin uyguladığı “Türkiye İttifakı” stratejisinin yeni partiye taşınması demek.
Yeni Parti’nin sosyal ve ekonomik vaatlerinin de Özel yönetimindeki CHP’nin Mart 2026’da açıkladığı iktidar programından büyük ölçüde yararlanması beklenebilir. O programda güçlendirilmiş Meclis ve kuvvetler ayrılığı, bağımsız yargı, dolaylı vergilerin azaltılması, temel vatandaşlık geliri, ücretsiz okul yemeği, sosyal konut, kamuda mülakatın kaldırılması, İstanbul Sözleşmesi’ne dönüş ve çiftçiye yönelik vergi destekleri gibi başlıklar bulunuyordu. Özel’in 2 Mart’taki program konuşması bu politika setini gösteriyor.
Fakat bu noktada ayrımı korumak gerek: Bunlar CHP döneminde açıklanan politikalar. Yeni Parti’nin resmî programına nasıl girecekleri henüz bilinmiyor.
83 milletvekili geçerse ne olur?
Milletvekilleri partilerinden istifa ettiklerinde milletvekillikleri sona ermez. Milletvekilliği, siyasi partinin mülkiyetinde bulunan bir görev değildir. Bu nedenle CHP’den ayrılan milletvekilleri yeni partiye geçebilir ve görevlerini sürdürür.
Yeni Parti’ye 83 milletvekilinin katılması halinde yaklaşık Meclis tablosu şöyle olur:
| Parti | Milletvekili |
|---|---|
| AK Parti | 277 |
| Yeni Parti | 83 |
| DEM Parti | 58 |
| CHP | 52 |
| MHP | 46 |
| İYİ Parti | 29 |
Bu sayı gerçekleşirse Yeni Parti, AK Parti’den sonra Meclis’in ikinci büyük partisi ve hükûmete katılmayan partiler arasında en fazla milletvekiline sahip parti olur. Böylece hukuken ana muhalefet partisi sıfatını alır.
Bunun için yeni bir genel seçim yapılmaz. Seçmen yeniden sandığa çağrılmaz. Değişiklik, milletvekillerinin istifalarının ve yeni parti üyeliklerinin TBMM kayıtlarına işlenmesiyle gerçekleşir.
Meclis’te grup kurmak için 20 milletvekili yeterli. Yeni Parti’nin 80’in üzerinde milletvekiliyle kurulması halinde grup kurma konusunda herhangi bir sayısal sorunu olmaz. Grup kurulduğunda grup toplantısı yapabilir, Meclis komisyonlarında gücü oranında temsil edilir ve siyasi parti gruplarına tanınan konuşma ve öneri haklarından yararlanır.
Yani Yeni Parti, daha ilk gününde ülkenin en büyük yüzlerce partisinden farklı olarak güçlü bir Meclis aktörü olabilir.
Ancak burada Türk seçim hukukunun garip görünen bir sonucu ortaya çıkıyor: Yeni Parti ana muhalefet partisi olabilir ama henüz seçimlere katılma yeterliliğine sahip olmayabilir.
Ana muhalefet olup seçime girememe ihtimali var mı?
Evet.
2022’ye kadar Meclis’te grup kuran bir parti, teşkilatlanma şartlarını tamamlamasa bile seçimlere katılabiliyordu. Bu yol 7393 sayılı Kanun’la kaldırıldı. Artık yalnızca milletvekili transfer ederek grup kurmak, seçimlere katılmak için yeterli değil. 2022’de yapılan kanun değişikliği, “Meclis’te grubu bulunması” istisnasını kanundan çıkardı.
Yeni Parti’nin milletvekili ve yerel seçimlere kendi adıyla katılabilmesi için:
- En az 41 ilde teşkilat kurması,
- Bu illerin merkez ilçeleri dahil ilçelerinin en az üçte birinde örgütlenmesi,
- İlçe ve il kongrelerini yapması,
- Büyük kongresini tamamlaması,
- Bu şartları normal durumda oy verme gününden en az altı ay önce sağlaması gerekiyor.
Bir ilde yalnızca eski CHP il başkanının “Artık Yeni Partiliyim” açıklaması yapması, o ilde teşkilat kurulduğu anlamına gelmez. Yeni tüzel kişilik adına ilçe yönetimleri kurulmalı, üyeler kaydedilmeli ve kongreler yapılmalı.
Mart 2026 tarihli bir YSK kararında, o sırada incelenen partilerden yalnızca 41’inin bu şartları taşıdığı belirlendi. Karar, bir ilçe teşkilatının varlığı için ilçe kongresi, ilçe başkanı ve yönetim kurulunun oluşturulmasını arıyor. YSK’nin 2026/159 sayılı kararı yeni partinin önündeki işin büyüklüğünü gösteriyor.
Bu nedenle önümüzdeki altı ay, yalnızca siyasi propaganda değil, yoğun bir hukuki ve örgütsel kuruluş dönemi olacak. Bu süre tamamlanmadan yapılacak bir baskın seçim, Yeni Parti açısından ciddi bir seçime katılma tartışması yaratabilir.
Cumhurbaşkanı adayı gösterebilir mi?
Burada farklı bir kural uygulanıyor.
Anayasa’ya göre TBMM’de grubu bulunan siyasi partiler Cumhurbaşkanı adayı gösterebilir. Yeni Parti en az 20 milletvekiliyle grup kurarsa Cumhurbaşkanı adayı gösterme yetkisine sahip olur.
Bu nedenle teorik olarak şöyle sıra dışı bir durum oluşabilir:
- Yeni Parti, 41 il ve altı ay şartını henüz tamamlamadığı için milletvekili seçimlerine kendi adıyla katılamayabilir.
- Fakat Meclis grubu bulunduğu için Cumhurbaşkanı adayı gösterebilir.
Partinin Ekrem İmamoğlu’nu mu, Mansur Yavaş’ı mı, başka bir ismi mi destekleyeceği şu an kesin değil. Özel, kendi kişisel adaylığını öncelemediğini ve kazanma ihtimali en yüksek adayı destekleyeceğini daha önce söylemişti. Kuruluş konuşmasında de İmamoğlu ve Yavaş’ın ikisini de “geride bırakmayacaklarını” vurguladı.
Adayın hukuki seçilme yeterliliği ise parti grubunun aday gösterme yetkisinden ayrı bir konu.
CHP’nin oyları Yeni Parti’ye geçecek mi?
Hayır.
2023 milletvekili seçimlerinde CHP’ye verilen oylar, siyasi veya istatistiksel olarak Yeni Parti’ye aktarılmaz. Milletvekilleri geçebilir; geçmiş seçim oyu geçmez.
Bunun üç önemli sonucu var.
Birincisi, Yeni Parti ilk genel seçimine önceki seçimlerden devralınmış resmî bir oy oranıyla değil, yüzde sıfırdan başlayarak girer.
İkincisi, CHP’nin 2023 seçim sonucuna bağlı Hazine yardımı CHP tüzel kişiliğinde kalır. Yeni Parti milletvekili sayısı yüksek olsa bile önceki seçimde kendi adına oy almadığı için bu oylar üzerinden Hazine yardımı isteyemez. Siyasi partilere devlet yardımında milletvekili transferleri değil, son genel seçimde alınan oy esas alınıyor. Yüzde 3’ten fazla oy alan partilere oylarıyla orantılı yardım yapılıyor. 6529 sayılı Kanun bu eşiği düzenliyor.
Üçüncüsü, CHP’nin binaları, banka hesapları, araçları, üye kayıtları ve diğer mal varlıkları Yeni Parti’ye geçmez. Bunlar CHP tüzel kişiliğine aittir. Özel’le hareket eden yöneticiler binaları bırakabilir; ancak parti malını yanlarında götüremez.
Yeni Parti kendi genel merkezini, banka hesaplarını, muhasebesini ve gelir sistemini sıfırdan kurmak zorunda.
CHP’nin üyeleri otomatik olarak Yeni Partili olur mu?
Hayır.
CHP üyesi olan yaklaşık iki milyon kişinin üyeliği Yeni Parti’ye aktarılamaz. Her vatandaşın CHP’den ayrılması ve Yeni Parti’ye ayrı bir irade beyanıyla başvurması gerekir.
Aynı kişi eş zamanlı olarak iki siyasi partinin üyesi olamaz. Bu nedenle geçmek isteyen üyelerin önce mevcut üyeliklerini sonlandırmaları gerekir. Üyelik ve istifa işlemleri e-Devlet üzerinden kontrol edilebilir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının üyelik sayfası sorgulama ve istifa yollarını açıklıyor.
Vatandaş açısından bilinmesi gerekenler şunlar:
- Yeni Parti’ye oy vermek için parti üyesi olmak gerekmiyor.
- CHP’den Yeni Parti’ye geçiş otomatik yapılmıyor.
- Yeni üyelik, aidat ve parti içi sorumluluklar doğurabilir.
- Üyeliğin kabul şartları ve parti içi oy hakları Yeni Parti tüzüğünde belirlenecek.
- Belediye başkanının veya milletvekilinin geçmesi, o kişiye daha önce oy veren seçmenin de parti değiştirdiği anlamına gelmiyor.
Belediye başkanları geçerse seçim yenilenir mi?
Genel olarak hayır.
Bir belediye başkanının partisinden istifa ederek başka bir partiye geçmesi, belediye başkanlığı görevini kendiliğinden sona erdirmez. Belediye başkanı görevine devam eder. Belediye meclisi üyeleri için de benzer durum geçerlidir.
Ancak toplu geçişler belediye meclislerindeki güç dengesini değiştirebilir. Bir belediye başkanı Yeni Parti’ye geçerken meclis üyelerinin bir bölümü CHP’de kalırsa, başkan kendi belediye meclisinde çoğunluğunu kaybedebilir. Bütçe, borçlanma, imar planları ve belediye şirketlerine ilişkin kararlar bu yeni aritmetikten etkilenebilir.
Özel bu nedenle belediye başkanları ve belediye meclisi üyelerinin hemen geçmesi için baskı yapılmamasını istedi. Sürecin “riskleri hesaplanmış bir takvimle” yürütüleceğini söyledi. Bu, yalnızca siyasi bir nezaket değil; belediye meclislerinde yönetim krizleri çıkmasını önlemeye yönelik pratik bir tedbir.
Vatandaşın otobüs kartı, su aboneliği, sosyal yardım kaydı veya belediyeden aldığı hizmet, belediye başkanı parti değiştirdi diye kendiliğinden değişmez. Fakat belediyedeki karar çoğunluğu değişirse orta vadede bütçe ve hizmet öncelikleri etkilenebilir.
Şimdi neyi takip etmeliyiz?
Yeni Parti hakkında bugün kesinmiş gibi anlatılan birçok bilgi hâlâ hazırlık veya kulis aşamasında. Önümüzdeki günlerde şu yedi gelişme takip edilmeli:
- Kuruluş bildirisi İçişleri Bakanlığına hangi gün verilecek?
- Resmî adı gerçekten “Yeni Parti” mi olacak?
- Kurucular listesinde ve TBMM grubunda kaç milletvekili bulunacak?
- Kurucu genel başkan ve merkez yönetimi kimlerden oluşacak?
- Resmî tüzük ve programda hangi somut politikalar yer alacak?
- Parti 41 ilde teşkilatlanma ve büyük kongre takvimini ne kadar sürede tamamlayacak?
- Belediye başkanları ve belediye meclisi üyeleri hangi takvimle geçecek?
Bu belgeler açıklanmadan Yeni Parti’nin gerçekten ne kadar “yeni” olduğunu kesin biçimde değerlendirmek mümkün değil.
Yeni olan ne?
Yeni Parti sıfırdan doğan bir hareketten çok, mevcut ana muhalefetin seçilmiş yönetiminin başka bir hukuki kaba taşınması görüntüsü veriyor. Yanında onlarca milletvekili, il başkanı, belediye başkanı ve CHP döneminde hazırlanmış geniş bir politika arşivi var.
Bu önemli bir avantaj. Fakat aynı zamanda bir yük.
Yeni Parti, CHP’nin örgütsel deneyimini ve 2024 seçim başarısını sahiplenmek isterken CHP’nin geçmişteki başarısızlıklarıyla arasına nasıl mesafe koyacağını açıklamak zorunda. Hem “CHP’nin gerçek devamıyız” hem de “yeni bir siyaset kuruyoruz” demek, uzun süre birlikte taşınması kolay iki iddia değil.
Az miktarda yorum yapacaksak mesele şu: Yeni Parti’nin önündeki temel sorun isim, logo veya milletvekili sayısı değil. Asıl soru, mahkeme kararı karşısında doğan tepkiyi vatandaşın kirasına, maaşına, okuluna, adalet arayışına ve gelecek kaygısına cevap veren bir programa dönüştürüp dönüştüremeyeceği.
Partinin adı “Yeni” olabilir. Onu gerçekten yeni yapacak şey ise eski kadroların yeni bir binaya taşınması değil; adayların nasıl belirleneceği, üyelerin yönetime ne kadar katılacağı, belediyelerin nasıl denetleneceği ve iktidar gücünün nasıl sınırlandırılacağıdır.
