Olimpik program denince çoğu zaman sporların adı sayılır: yüzme, atletizm, bisiklet, jimnastik. Oysa aynı başlıkların altında birbirinden çok farklı yarış dünyaları vardır. Pist bisikleti ile yol bisikleti ayrı tesis, güvenlik, takvim ve maliyet hesapları ister; maratonun şehirle kurduğu ilişki de salon atletizminden farklıdır. Uluslararası Olimpiyat Komitesi'nin 7 Kasımda yayımladığı yeni program politikası, Brisbane 2032'den başlayarak bu farkı karar sürecinin merkezine alıyor.
Politika, mevcut ve aday disiplinleri üç aşamalı bir değerlendirmeden geçirmeyi öngörüyor: ilk tarama, ayrıntılı inceleme ve ortak karşılaştırma. Ölçütler de salt madalya sayısına ya da ekrandaki popülerliğe bakmıyor; dürüst rekabet, küresel karşılık, sporcu katılımı, maliyet, operasyonel karmaşıklık ve sürdürülebilirlik birlikte değerlendirilecek. Son karar yine IOC Oturumunun olacak.
Bu teknik değişiklik, Olimpiyatların hangi sporu sevdiğine dair soyut bir tartışmayı daha somut sorulara indiriyor. Bir disiplinin programa girmesi ya da yerini koruması, kaç ülkenin bayrak taşıdığından önce, sporcu için nasıl bir yarış yolu kurduğu ve ev sahibi kente ne yük getirdiği üzerinden konuşulacak. Aynı sporun bir dalı güçlü bir uluslararası takvim, makul tesis gereksinimi ve geniş katılım sunarken başka bir dalı bambaşka bir maliyet zinciri yaratabilir. Spor adı bu farkları örtmeye yetmez.
IOC, yeni yöntemin tutarlılık, şeffaflık ve öngörü sağlamasını amaçladığını söylüyor. Bu amaç değerli; çünkü program kararları federasyonların takvimini değiştiriyor. Antrenman yatırımı, genç sporcuların hedefi, yayıncıların planı ve ev sahibi şehirlerin altyapı tercihi yıllarca bu kararların çevresinde şekilleniyor. Ölçütlerin yayımlanması tek başına karar gerekçesini açıklamaz. Her disiplin için hangi veriyle, hangi ağırlıkla sonuca varıldığı açık biçimde anlatılmalı.
Burada sporcu katılımı ile maliyet arasında gerçek bir gerilim var. Daha geniş katılım, bazen ek kota, seyahat ve tesis ihtiyacı doğurur. Daha düşük maliyet, kimi zaman yarış alanını daraltabilir. Tek bir puan cetveli bu gerilimi çözüme bağlayamaz; disiplin düzeyindeki inceleme ise tartışmayı federasyonların genel beyanlarından çıkarıp yarışın koşullarına yaklaştırır. Olimpik programın geleceği, büyük başlıkların altında saklanan teknik farkların dürüstçe tartışılmasına bağlı.
Brisbane 2032'ye uzanan takvim hâlâ uzun. Bu nedenle yeni politikanın değeri, seçimin gerekçesini herkesin izleyebileceği bir kayda dönüştürmesinde yatacak. Olimpiyat programı genişledikçe ev sahibi şehirlerin, federasyonların ve IOC'nin sorumluluğu da büyür. Yarışın hangi koşulda anlam taşıdığını açıklayan bir karar düzeni, sonraki program tartışmalarını daha somut bir zemine taşır.
