Yazarlar / Hareket Payı

Deniz Ilgın Ekin

Deniz Ilgın Ekin

Spor eğitmeni ve gündelik hareket yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Arabadan inerken hareket tek bacakta başlamaz

Açık kapılı otomobilden inerken ayağını kaldırıma basan kişinin gövde ve bacak hareketini gösteren yazısız görsel

Arabadan inerken çoğu zaman kapıyı açar, bir bacağı dışarı uzatır ve ayağa kalkarız. Bu kısa geçiş, bacağın sırayla dışarı çıkmasından ibaret görünür. Oysa oturağın yüksekliği, kapı eşiğinin konumu, gövdenin dönme yönü, ayağın yere ilk teması ve eldeki eşya aynı anda hareketin koşullarını değiştirir.

Araçtan iniş ve binişi inceleyen bir biyomekanik çalışmada, üç farklı araç düzeninde hareket eden 15 katılımcının alt uzuv ve bel eklemlerindeki momentler ölçüldü. Daha alçak oturakta ve daha uzun boylu katılımcılarda tepe momentler yükseldi; inişteki tepe değerler biniştekilerden daha yüksekti. Bu sonuç, tek bir kişinin nasıl davranması gerektiğini söylemez. Ama alçak oturakla kapı eşiğinin, bedenin üzerine gelen işi değiştirdiğini gösterir. Ergonomics'teki çalışma bu nedenle arabadan inişi yalnız dizin ya da yalnız belin işi diye anlatmamayı gerektiriyor.

Bir başka çalışma, farklı araçlardan inip binen daha yaşlı katılımcıların hareketlerini ve rahatlık değerlendirmelerini karşılaştırdı. Araç biçimiyle birlikte bazı ayak bileği ve bel pozisyonlarının hareketin kolaylık algısıyla ilişkili olduğunu buldu. Araştırmacıların tasarım için vardığı sonuç önemli: zorlayıcı pozisyonu yalnız kullanıcıya yüklemek yerine arabanın oturak ve giriş düzenini de hesaba katmak gerekir. Applied Ergonomics çalışması burada yaşlı katılımcıları inceliyor; bulguyu her yaş ve her araç için kişisel hükme çevirmemek gerekir.

Bu ayrım, gündelik harekete bakışımızı değiştirir. Ayağınızı yere koyduğunuz anda gövde hâlâ koltuğun içinden dönüyor olabilir; diğer bacak, pelvis ve el, ağırlığın nereye gideceğini birlikte belirler. Dar park aralığında kapıyı yarım açabilmek, koltukta geride kalmak veya çantayı aynı elde tutmak da bu geçişe ek koşul getirir. Böyle bir rahatsızlığı değerlendirirken yalnız bacağı değil, oturağı, kapı açıklığını ve eldeki yükü de hesaba katmak gerekir.

Bu yüzden arabadan inerken izlenebilecek şey kusursuz bir teknik değildir. Önce ayağın yere temasını, sonra gövdenin koltuktan yön değiştirmesini ve eldeki yükün o ana nasıl katıldığını fark etmek yeterlidir. Oturak çok alçaksa ya da kapı tam açılamıyorsa, aynı beden farklı bir iş yapar. CDC'nin güncel yaşlı sürücü bilgileri de hareketlilik ve güvenliği birlikte ele alır; yaşla birlikte görme, fiziksel işlev ve ilaçların sürüşü etkileyebileceğini belirtir. CDC bu değerlendirmeyi yalnız direksiyon başıyla sınırlamaz.

İniş sırasında yeni başlayan keskin ağrı, belirgin güç kaybı, baş dönmesi, düşme ya da travma varsa bunu sıradan bir hareket farkı saymamak gerekir. Bunlar değerlendirme gerektiren sınırlardır. Bunun dışında bir sonraki inişte kapının açıklığına, oturağın yüksekliğine ve yere ilk basan ayağın ardından gövdenin hangi hızla döndüğüne bakmak, hareketin yükünü tek bir ekleme bırakmadan okumaya yardım eder.

Deniz Ilgın Ekin yazılarından devam et

Tüm arşivi aç