Görsel: Gezdiren için üretilmiş temsili editoryal çalışma.
5 Ağustos’ta yayımlanan Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelik, ilk bakışta meslek insanlarının ve idarenin işi gibi görünüyor. Oysa bir binanın dosyasının nasıl hazırlandığı, yıllar sonra o binada yaşayanların hangi duvarın arkasında ne olduğunu bilip bilmeyeceğini de belirliyor.
Resmî Gazete’de yayımlanan düzenleme, proje bilgisinin dijital hazırlanmasına dair yeni bir çerçeve kuruyor. Türkiye Belediyeler Birliği’nin duyurusu da yayımlanma tarihini ve kaynağını belediyeler için görünür kılıyor. Bu iki kayıt, henüz bir apartman sakinine bakım dosyasına erişim hakkı verildiği anlamına gelmiyor. Fakat bize, dosyanın yalnız ruhsat masasından geçip sonra kaybolduğu eski alışkanlığı yeniden düşünme fırsatı veriyor.
Bir apartmanda en pahalı yanlış bazen yanlış malzeme seçimi değildir; daha önce ne yapıldığının bilinmemesidir. Su sızıntısında tesisatın güzergâhı, cephe işinde kullanılan ürün, asansör yenilemesinde elektrik projesindeki değişiklik, ortak alan aydınlatmasında bakım bilgisi… Bunlar bina sakinlerinin gündemine genellikle sorun çıktığında girer. O sırada elde, farklı telefonlarda duran fotoğraflar, eski yöneticiden kalmış eksik klasörler ve kimin ne yaptığını hatırlayan tek bir kişi olabilir. Böyle bir düzen, işçiliği de kararı da pahalılaştırır.
Dijitalleşmenin iyi tarafı, dosyayı PDF’e çevirmek değildir. Dosyanın tarihini, sürümünü ve sorumlusunu takip edebilmektir. Bir tadilat kararında önceki proje ile yapılan değişikliğin yan yana görülebilmesi; bakım belgesinin, garanti bilgisinin ve yönetim kararının aynı iz üzerinde kalması gerekir. Bu bağ kurulmazsa dijital kopya, önceki müdahalenin nedenini ve sorumlusunu yine görünmez bırakır.
Bu ayrım özellikle apartman yönetimlerinde önemlidir. Yönetici değişir, kiracı taşınır, usta ulaşılmaz olur. Bina ise yerinde kalır; duvarları, tesisatı ve ortak alanlarıyla kararların sonucunu taşımayı sürdürür. Dijital proje düzeni, yalnız idarenin denetimi için tasarlanırsa binanın kullanım ömründeki en uzun dönemi ıskalar: teslimden sonraki yılları.
2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı, proje teslimi, kontrolü ve onayının dijital ortama taşınmasına dönük altyapı hedefinden söz ediyor. Bu hedefin gündelik karşılığı için birkaç sade soru yeterli: Apartman, teslim edilen belgenin hangi sürüm olduğunu anlayabiliyor mu? Ortak alanla ilgili bir karar alındığında, eski müdahalenin kaydı bulunuyor mu? Dosya, yalnız uzman yazılımı olan kişinin açabildiği bir nesne mi; yoksa teknik ayrıntıyı saklamadan, karar verene neye baktığını anlatan bir kayıt mı?
Burada “herkese tüm teknik veriyi açalım” demiyorum. Yapı güvenliği ve mahremiyet, gelişigüzel dosya paylaşımıyla korunmaz. Ancak yetkili kişiler için erişim, açık sorumluluk ve okunabilir özetler kurulabilir. Bir apartman sakininin taşıyıcı hesap çözmesini beklemek de, bakım geçmişinden tamamen habersiz kalmasını normal saymak da makul değil.
Bir apartmanın bakım ve tadilat kayıtları, ilk teslimden sonraki ortak kararların dayanağıdır. Dijital proje düzenlemesinin değeri, onay sürecini hızlandırmasında kalmamalı. Bir binanın sonradan yapılacak her bakım ve ortak kararında doğru soruyu sorabilmesine yardım ediyorsa, o dosya gerçekten işe yarıyordur.
