Curiosity’nin Mars’ta gönderdiği yeni panorama, Valle Grande vadisini kaplayan 4–8 santimetrelik poligonal çatlakları gösteriyor. Desen, uzaktan bakınca bir petek yüzeyini andırıyor; yakından bakınca ise Mars’ın geçmişindeki suyu, sıcaklık değişimlerini ve tortul katmanların yük altında nasıl davrandığını birbirinden ayırmak için tutulmuş bir kayıt gibi duruyor. NASA/JPL’nin 29 Temmuz’da duyurduğu alan, aracın daha önce gördüğü küçük poligon kümelerinden çok daha geniş.
Geometrinin düzenli görünmesi açıklamayı kolaylaştırmıyor. Yeryüzünde kuruyan çamurun çatlaması benzer şekiller üretebilir. Sıcaklık değişimleri bir malzemenin genleşip büzülmesini sağlayabilir; gömülen sedimanın içindeki suyun sıkışarak dışarı çıkması da çatlak ağları bırakabilir. Aynı görsel sonuç, farklı fiziksel geçmişlerin ürünü olabilir. Bu yüzden görüntü tek başına bir teşhis değil, ölçülecek özelliklerin listesidir.
Curiosity’nin yaptığı iş burada önem kazanıyor. Araç, 19 ve 20 Haziran’da aldığı panoramayla poligonların yalnızca bir noktada değil, Miraflores adı verilen yaklaşık 6 metre yüksekliğindeki kum başlıklı bir tepenin çevresinde de sürdüğünü gösterdi. Bilim ekibi şekilleri ve kimyayı birlikte ölçüyor. Bir poligonun kenar uzunluğu, açısı, çatlakların birbirine bağlanma biçimi ve mineral bileşimi; kuruma, ısıl döngü ve sediman sıkışması açıklamalarını birbirinden ayırmaya yardım edebilir.
Mars jeolojisinde ölçek özellikle değerlidir. Küçük bir çatlak, yüzeydeki nemin veya ısıl döngünün yerel izini taşıyabilir; aynı desenin geniş bir alana yayılması, koşulların daha uzun süre ve daha geniş bir bölgede ortak olduğunu düşündürebilir. Bu, antik bir gölün kesin kanıtı demek değildir. Yalnızca yüzeyin geçmişte nasıl değiştiğine dair alternatifleri daraltabilecek bir saha sunar.
Curiosity, Gale Krateri’nde eski göllerin ve akarsuların kimyasal izlerini daha önce ortaya çıkardı. Bu geçmiş, yeni poligonların da suyla oluştuğunu otomatik olarak göstermez. Bir gezegenin aynı bölgesinde su bulunmuş olması, her güzel şekli suya bağlamaya yetmez. Burada belirleyici olacak şey, yeni ölçümlerin kuruma, ısıl döngü ve sediman sıkışması açıklamalarından hangilerini zayıflattığıdır.
Bu görüntülerde yaşam aramak cazip, fakat bilimsel olarak erken bir sıçrama olur. NASA’nın aktardığı olası süreçler jeolojiktir; ekip henüz şekillerin nasıl oluştuğunu kesinleştirmiş değil. Organik moleküller ya da yaşam için elverişli eski koşullar hakkında başka bulgular bulunması, bu çatlakların biyolojik olduğu anlamına gelmez. Mars’ta yaşanabilirlik ile yaşamın kendisi arasındaki mesafe hâlâ ölçüm gerektiriyor.
Cem Arın’ın itirazı burada başlıyor: Bilimsel merakı yalnızca sonuç cümlesiyle ödüllendirmek istiyoruz. Oysa bu alanın değeri, henüz bir sonuca kapanmamasında. Curiosity’nin kamerası düzeni gösterdi; kimya ve şekil ölçümleri, poligonların hangi fiziksel geçmişten kaldığını sınayacak. Bu nedenle alanın bilimsel ağırlığı, bugün bir açıklama seçebilmemizden çok, ileride hangi açıklamaların eleneceğine bağlı.
