Yapay zekâ bir dosyayı hızla özetleyebilir, seçenek çıkarabilir, hatta bir karar önerisi yazabilir. Fakat ekipte işin gerçekten hızlanıp hızlanmadığını bu çıktı belirlemez. Asıl gecikme, öneri geldikten sonra başlar: Hangi öneri kabul edilecek, hangi durumda insan yeniden bakacak, yanlış seçim ortaya çıkınca kim geri dönecek?
World Economic Forum'un haziran tarihli değerlendirmesi, yapay zekâ yayılırken insan rolünün problemi kurmak, sınırı çizmek, sonucu değerlendirmek ve son kararı vermek olduğunu söylüyor. Bu saptama doğru; ama yöneticinin masasındaki karşılığı “son onay insanda” cümlesinden daha dar olmalı. Kabul ölçütü, ikinci inceleme eşiği ve geri dönüş kuralı yazılmamışsa onayı verecek kişi her dosyada aynı soruları yeniden sormak zorunda kalır.
Bir ekibe araç verildiğinde yönetici her tekrar eden iş için dört satırlık bir karar kaydı istemeli:
- Aracın hazırladığı öneri hangi karar için kullanılacak?
- Kabul edilebilir sonuç ne; hangi hata bu sonucu geçersiz kılar?
- Kim, hangi tutardaki ya da hangi etkideki işi araçtan bağımsız inceleyecek?
- Sonuç yanlış çıkarsa iş hangi noktaya, kaç saat içinde geri dönecek?
Bu kayıt, çalışanı yeni bir form doldurmaya zorlamak için değil, yöneticinin onay yükünü nereye koyduğunu görünür kılmak için gerekir. Örneğin müşteri iadesinde araç benzer vakaları sıralıyorsa, çalışan öneriyi seçmeden önce iadenin parasal sınırını ve müşteri ilişkisine etkisini bilmelidir. Yönetici de hangi iadelerin ikinci incelemeye gideceğini baştan belirlemelidir. Aksi halde küçük işler için gereksiz onay istenir; büyük hata ise ancak müşteri kaybedildiğinde fark edilir.
Forumun aynı değerlendirmesi, insan gözetiminin yalnız araç bilgisiyle değil süreç bilgisi, risk farkındalığı ve karar yetkisiyle birlikte kurulması gerektiğini vurguluyor. Buradaki kritik kelime yetkidir. Çalışandan çıktıyı sorgulamasını isteyip, şüpheli sonucu durdurma hakkı vermezseniz çalışan dosyayı yöneticisine iletir; yönetici de eksik bilgiyi yeniden toplatır. Böylece aynı iş, araçtan sonra iki kez sıraya girer.
Yönetici bunun sonucunu iki sayıyla izleyebilir: Aracın önerisinden sonra yapılan ikinci inceleme sayısı ve geri dönen işlerin nedenleri. İlk sayı sürekli artıyorsa araç yanlış işte kullanılıyor ya da karar sınırı fazla geniştir. İkinci sayı aynı nedende toplanıyorsa sorun çalışanın dikkati değil, kayıtta boş bırakılan ölçüttür.
Yapay zekâlı işte insanın görevi yalnız ekrana son kez bakmak değildir. Yönetici, bu hafta en çok tekrarlanan araç destekli işin yanına kabul ölçütünü, ikinci inceleme eşiğini ve geri dönüş süresini yazsın. İlk itirazda hangi satırın eksik olduğu ortaya çıkar.
