Boş bir sinema salonunda kızılötesi kameranın kaydettiği görüntü, duvarın üzerine düzgünce yerleşmiyor: renk basıyor, görüntü takılıyor, izleyicinin yer değiştirmesiyle holografik yansıma başka bir biçim alıyor. Na Mira’nın 14 Kasım’da MoMA’da açılacak NO SMOKING yerleştirmesi bu kararsızlığı bir teknik aksaklık diye sunmuyor. Fort Bliss üssü ile yanındaki White Sands Füze Menzili’nde kaydedilen malzemeyi, görmenin kendisi üzerine bir itiraza çeviriyor.
İlk bakışta sanatın savaş teknolojisini sergi salonuna taşıdığı düşünülebilir. Fakat burada daha rahatsız edici bir bağ var. Kamera, termal algılayıcı, hedefleme ekranı ve gözetleme ağı nesneleri kaydetmekle yetinmez; neyin seçilebilir, izlenebilir ve yönetilebilir olduğuna dair bir alışkanlık da üretir. Bu aygıtların ürettiği netlik, kumanda merkezinin uzaktaki alanı eksiksiz bildiği duygusunu besler. Mira, görüntüyü kırarak izleyicinin bu kesinlik duygusunu kesintiye uğratıyor.
MoMA’nın sergi açıklamasına göre işin görüntüleri ABD’nin en büyük askerî yerleşkesini oluşturan bu iki komşu sahada çekildi. Monitörler, görüntüyü sürekli bozacak bir frekansa ayarlanmış; ses düzeni alan kayıtlarını, geri bildirimi ve Chuquimamani-Condori’nin müzik örneklerini mekânda dolaştırıyor. Holografik yansımalar da tek bir doğru bakış noktası vermiyor. İzleyicinin bedeni, eserin karşısında güvenli bir dışarıda kalma konumu bulamıyor.
Bu ayrıntı önemlidir. Modern iktidarın görme arzusunda yalnız merak yoktur; mesafe de vardır. Harita, dürbün, hava fotoğrafı ve ekran, uzaktaki insanı önce ölçülebilir bir işarete dönüştürür. İşaretin arkasındaki hayat, korku, hafıza ve mülkiyet ilişkileri gözden çekilir. Askerî tekniklerin sivil dünyaya sızışı bu mesafeyi gündelikleştirdi. Telefonun konum bilgisi, yüz tanıma sistemi, güvenlik kamerası ve platformların dikkat ölçümü farklı aygıtlar üzerinden çalışır; her biri bakışı bir veri ilişkisine bağlar.
Mira’nın işi bu geniş tarihi ders gibi anlatmıyor. Boş sinema salonu ve füze menzili, daha dar ve daha somut bir düğüm kuruyor. Sinema, bakışı ortak bir zamana bağlayan bir aygıttır; askerî alan ise bakışı hedef, sınır ve izin rejimine yerleştirir. Sanatçı bu iki mekânı birbiriyle sürtüştürdüğünde, görüntünün masum eğlence ile güvenlik adına kurulan şiddet arasında gidip geldiğini duyuyoruz. MoMA’nın aktarımıyla sanatçı, savaş düzeneklerinin duyusal teknolojileri algıyı disipline etmek üzere sahiplenip dönüştürdüğünü söylüyor. Bu, sanatçının politik niyetinden çok işin malzemesinde okunabilen bir cümle.
Mira'nın galeride kurduğu kırık görüntü, tek başına özgürleştirici bir etki yaratmaz. Glitch estetiği, teknoloji şirketlerinin reklamlarına kadar ulaşmış, arızayı bile kolayca yeni bir yüzey etkisine çevirmiştir. Bu nedenle galerideki frekans bozulması, üssü ve onu besleyen kurumsal düzeni hükümsüz bırakmaz. Bana kalırsa Mira’nın güçlü yanı, bozulmayı bir zafer işareti saymamasında. İzleyicinin gözünü rahat ettirmeyen bu düzenek, algının ne kadar kolay eğitildiğini bedensel bir huzursuzlukla hissettiriyor.
Burada psikanalitik bir ihtimali temkinle anabiliriz. Net imge, nesneyi ele geçirdiğimiz duygusunu besler; bulanıklık ise bilmediğimizin geri dönüşü gibi çalışabilir. Fakat NO SMOKING bu belirsizliği içe kapanık bir ruh hali olarak bırakmıyor. Belirsizliğin coğrafyası var: sınır hattı, üs, menzil, boşaltılmış salon. Bu yüzden eserin gerilimi bireysel kaygıyla sınırlanamaz. Görme araçlarını kimin finanse ettiği, kimlerin bu araçlar altında yaşadığı ve kimin görüntüde yalnız hedef olarak kaldığı soruları da salona giriyor.
Sanatın burada yapabileceği şey, duyuların hangi kurumlar tarafından biçimlendirildiğini açığa çıkarmaktır. Mira’nın frekansla yaraladığı ekran, bize daha sahici bir görüntü vaadi vermiyor. Bakışın sahiplik iddiasını zayıflatıyor. İzleyici, boş sinema salonundan gelen titreşimli görüntü karşısında sabit bir bakış noktası kuramıyor; eserin politik ağırlığı da bu bedensel deneyimde toplanıyor.
