Eve girerken ayağın takıldığı küçük kot farkı, banyoya uzanan dar koridor ve gece ışığını bulmayı zorlaştıran düğme, İstanbul’daki konutlarda kullanım güçlüğünün en sıradan örnekleri. Bugün önemsiz görünen bu ayrıntılar, yıllar sonra evin kimin için kullanılabilir kaldığını belirler.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2023 Türkiye Yaşlı Profili Araştırması’nda İstanbul, 65 yaş ve üzeri fert bulunan hanelerde ev sahibi olma oranının en düşük olduğu bölge olarak kayda geçti. Aynı araştırmada düşen yaşlıların yüzde 29’unun odada ya da salonda, yüzde 17,6’sının banyo veya tuvalette düştüğü belirtildi. Bu veriler İstanbul’daki her evin tehlikeli olduğunu söylemez. Ev ile beden arasındaki uyumun, mülkiyet kadar önemli bir mesele olduğunu gösterir.
İstanbul’da konut konuşulurken metrekaresi, manzarası ve yenilenmiş mutfağı öne çıkıyor. Oysa bir evin uzun ömrü, kullanıcının hareket alanını ne kadar koruduğuyla da ilgilidir. Koridorun eşyayla daralması, salondaki sehpanın geçiş çizgisini kesmesi veya halının kıvrılan kenarı dekorasyon kusuru gibi görülür. Yaş ilerledikçe bunlar gündelik kararları pahalılaştıran engellere dönüşür.
Buradaki mesele yaşlı bir akraba için sonradan oda hazırlamak değil. Çocuklu bir evde oyuncakların, çalışan bir evde kabloların, misafirli bir akşamda sandalyelerin aynı dolaşım yolunu kapattığını kabul etmek. İyi plan, evde tek bir ideal kullanıcı varsaymaz. Bedenin gücünün, görmenin, dengenin ve hızın değişebileceğini hesaba katar.
Ev kurarken girişten oturma alanına, yataktan banyoya, mutfaktan balkona kadar her gün kullanılan yolları kontrol etmek gerekir. Kapı açılınca ne oluyor, bir kişi durduğunda diğeri geçebiliyor mu, gece ışık nereden yanıyor? Soruların cevabı yeni ürün gerektirmeyebilir. Bazen konsolun yerini değiştirmek, kabloyu sabitlemek veya kaymayan bir yüzey seçmek yeterlidir.
Banyo gibi ıslak hacimlerde risk daha görünürdür; yine de yapısal müdahale konusunda uzman görüşü olmadan reçete vermek doğru değildir. Kiracı için sökülebilir, duvara zarar vermeyen çözümlerle mülk sahibi için uzun vadeli yenileme aynı şey değildir. Bir tutunma elemanının yeri, zemin yüzeyinin davranışı veya aydınlatmanın elektrik bağlantısı teknik kontrol ister. Bu ayrıntılar uzman kontrolü olmadan uygulanmamalıdır.
İstanbul’daki konutların önemli bölümü bir gün içinde farklı hızlarda kullanılıyor. Sabah acele eden biri, öğleden sonra evde kalan çocuk, akşam yorgun dönen bir yetişkin ve baston kullanan bir misafir aynı kapıyı, aynı koridoru, aynı banyoyu paylaşıyor. Bu kişilerin aynı alanlarda rahatça geçebilmesi, odanın fotoğraftaki düzeninden daha belirleyici bir ölçü.
TÜİK’in 2025 yaşam koşulları verilerinde fertlerin yüzde 58’i eskimiş mobilyaları yenilemeyi ekonomik olarak karşılayamadığını bildirdi. Bu oran, erişilebilirlik konuşmasını alışveriş önerisine çevirmemeyi gerektiriyor. Herkesin yeni bir koltuk, geniş bir banyo veya akıllı aydınlatma sistemi alma gücü yok. Mevcut eşyayı azaltmak, geçişi açmak, ışığı görünür kılmak ve bakım gerektiren yüzeyleri doğru yerde kullanmak daha gerçekçi bir başlangıçtır.
Eşik, tutamak, ışık ve boşluk kararları; eve girme, odalar arasında geçme ve gece güvenli hareket etme işini kolaylaştırır. Bu düzenlemeler evin gündelik görünümünü değiştirse bile kullanımını ağırlaştırmak zorunda değildir. İstanbul’da uzun süre kullanılacak bir evde planlama, bu gündelik değişimleri baştan hesaba katmalıdır.
