Görsel: Gezdiren için yapay zekâ ile üretildi.
Akşam elektrikler kesildiğinde ya da sofraya küçük bir mum koyduğumuzda alevin sarı ışığı hemen tanınır. Alevi çoğu zaman tek parça, sarı bir ışık gibi görürüz. Oysa içinde farklı bölgeler vardır; sarı parlaklığın önemli bölümünü, mumun yakıtından oluşan minicik karbon parçacıkları taşır.
Mumun fitili tek başına yanmaz. Önce çevresindeki balmumu erir. Erimiş balmumu fitilin lifleri arasından yukarı çıkar ve alevin sıcak bölgesinde buharlaşır. Artık alevin yakıtı, gözle gördüğümüz katı mum değil, balmumu buharıdır.
Balmumu buharı alevin içinde yolculuk eder
Fitilin hemen çevresinde oksijenin sınırlı kaldığı daha koyu bir bölge bulunur. Isınan balmumu molekülleri burada parçalanırken karbon bakımından zengin küçük kümeler oluşabilir. Bu kümeler kurum parçacıklarıdır. Alevin dışına doğru yükselirken çevrelerinden daha fazla oksijen alırlar.
Kurum parçacıkları çok ısındığında, elektrik sobasının kızaran teli gibi ışık yayar. Sıcaklıkları ve boyutları farklı parçacıkların birlikte yaydığı ışık gözümüze çoğunlukla sarı ve turuncu görünür. Maryland Üniversitesi’nin yanma araştırmalarını anlatan açıklaması, mum alevindeki sarı rengin balmumundan oluşan sıcak kurum parçacıklarının ışınımından geldiğini belirtiyor. NIST’in Fire Research Library kaydı da küçük kurum parçacıklarının ısıyı ışık olarak yayarak alevin sarı parlaklığını artırdığını açıklıyor.
Alevin dibindeki mavi çizgi ne anlatır?
Muma yakından bakarsanız fitilin çevresinde ince, mavimsi bir bölüm seçebilirsiniz. Bu bölgede yakıt ile oksijen daha iyi buluşur ve yanma daha düzenli gerçekleşir. Sarı bölümde ise sıcak karbon parçacıkları ışıldar. Yani alevin rengi, bütün alevin aynı biçimde yandığını söylemez; alevin içindeki farklı bölgelerin işini gösterir.
Fitilin ucunda siyah bir topak büyür ve alev titremeye başlarsa daha fazla kurum oluşabilir. Dumanın koyulaşması, yanmanın yakıtı yeterince oksijenle buluşturamadığını düşündürür. Mumu söndürürken dumanı özellikle solumamak, odayı havalandırmak ve yanan mumu gözetimsiz bırakmamak bu küçük fen bilgisinin evdeki en güvenli karşılığıdır. Alevi incelemek için fitile, erimiş balmumuna ya da ateşe dokunmak gerekmez.
Necla Öğretmen
