Evlilik desteği ortak bir usul ister

Bir ev kurarken önce eşya listesi yapılır. Perde, yatak, buzdolabı, mutfak masası… Bunlar küçümsenecek şeyler değildir. İhtiyaç sahibi iki insan için ilk günün yükünü hafifletir. Fakat evin kapısından içeri giren hayat, listedeki eşyadan daha uzun sürer. Aynı evde iki kişinin sözü, yorgunluğu, parası ve kırgınlığı nasıl yer bulacaktır? Asıl hazırlık orada başlar.

Diyanet İşleri Başkanı Safi Arpaguş’un 9 Eylül’de, “İki İnsan Bir Hayat” projesinden yararlanan çiftlerle İstanbul’da buluşması bu soruyu yeniden hatırlattı. Başkanlığın açıklamasına göre proje, yuva kurmakta güçlük çeken çiftlere destek sağlıyor. Projenin ilk duyurusunda da maddi desteğin yanında çevrim içi Evlilik Okulu seminerleri öngörülmüştü. İlk masraf için verilen yardım, çifte nefes aldırır; seminerler ise para, ev işi ve ailelerle ilişki gibi konuları konuşmak için başlangıç sağlayabilir.

Rûm sûresinin 21. âyeti, eşler arasına sevgi ve şefkat konulduğunu söyler. Diyanet'in Kur'an Yolu tefsiri, bu bağı karşılıklı güven, sevgi ve esirgeme ile gelişen aile kurumunun temeli olarak açıklar. Bu ifade, evliliği hiç çatışma yaşanmayan bir huzur tablosuna çevirmiyor. İki ayrı insanın aynı çatı altında yaşamasında anlaşmazlık da, hastalık da, gelir kaybı da olur. Âyetin hatırlattığı şey, bu güçlüklerde karşıdakini kendi rahatlığının aracı saymamaktır.

Nikâhın hukukî tarafı burada önem kazanır. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Nikâh maddesi, evliliğin mahremiyet ve paylaşım alanı kurduğunu; aile hukukunun da eşlerin ve çocukların haklarını düzenlediğini anlatır. Demek ki iyi niyet, hakları belirsiz bırakmaya yetmez. Evliliğin ilk zamanında para, çalışma saatleri, bakım emeği, aile büyükleriyle mesafe yahut çocuk isteği konuşulmadan geçilirse, örneğin işsiz kalınan ayda giderleri kimin üstleneceği veya yaşlı bir yakının bakımına kimin ne kadar zaman ayıracağı belirsiz kalır.

Bu yüzden evlilik hazırlığında iki yanlış uçtan kaçınmak gerekir. Birincisi, töreni ve eşyayı evliliğin kendisi yerine koymaktır. İkincisi ise “sevgi varsa her şey çözülür” diyerek geçim, emek ve sınır meselelerini kaba saymaktır. Çiftler kira, borç, ev işi ve ailelere ayrılacak zaman gibi başlıkları konuşmadığında, gündelik işler fark edilmeden bir kişiye yığılabilir. Bu durum uzadığında, eşlerin birbirini dinleyecek gücü de azalır.

Tasavvufun nefis terbiyesi diye andığı dikkat, aile içinde çok gündeliktir. Nefis, kendi yorgunluğunu kolayca büyütür; karşısındakinin gününü ise alışılmış bir hizmet gibi görür. Bir sofranın kurulması, yaşlı bir yakının hastane işi, çocuğun gece uyanması ya da işsiz kalınan ayların hesabı, bu sebeple yalnız pratik ayrıntılar değildir. Bu işler konuşulmadan yürütüldüğünde, aynı kişi hem zamanını hem gelirini daha çok harcayabilir. Burada eski aile düzenlerini kusursuz diye anlatmak doğru olmaz. Suskunluğun erdem sayıldığı evlerde haksızlık da saklanmıştır. Bugün de işten geç gelen, bakım veren veya gelir kaybeden eşin yükü konuşulmadığında, sorun çoğu kez tek başına çözülmesi gereken bir sıkıntı gibi kalır.

İhtiyaç sahibi çiftlere yapılan destek bu bakımdan kıymetlidir; çünkü başlangıçtaki ağır masrafı biraz olsun azaltır. Yine de destek programlarının kalıcı tarafı, çiftlerin birbirinden ne beklediğini ve yükü nasıl paylaşacağını konuşabilecekleri güvenli bir usul kurmasıdır. Seminerin değeri de ezberlenmiş nasihat vermesinde değil, iki insanın hak, sorumluluk ve sınır sorularını açıkça konuşmasına vesile olmasındadır.

Destek programlarındaki görüşmelerde kira, borç, bakım emeği ve aile büyükleriyle kurulacak sınırlar gibi başlıkların konuşulabilmesi gerekir. Böyle bir hazırlık, ilk sıkıntıda eşlerin birbirini suçlamadan hangi yükü nasıl paylaşacaklarını düşünmelerine yardım eder. Yardımın yanında bu konuşmalar için sakin ve güvenilir bir ortam sağlanırsa, çiftler ilk aylarda karşılarına çıkan meseleleri daha hazırlıklı karşılayabilir.