13 Ekim Dünya Afet Risklerinin Azaltılması Günü'nün bu yılki teması, afet riskini azaltmada evi başlangıç noktası sayıyor. Ev denince çoğu zaman çanta, belge ve telefon akla geliyor. Oysa bir uyarı geldiğinde ya da binadan ayrılmak gerektiğinde beden önce odanın içindeki yolu okur: yatağın yanı, koridorun dönüşü, kapının açıldığı yön, ayakkabının yeri, iki elin aynı anda taşıdığı şeyler.
Bu yol, evin krokisinde çizilen bir çıkış hattından ibaret kalmaz. Gece kalkıldığında bakış ışığı arar; ayak eşik ile zeminin ayrımını seçer; gövde dar bir dönüşte yön değiştirir; eldeki çanta ya da çocuk bu sırayı yeniden kurar. Tekerlekli sandalye, baston, yürüteç, bebek arabası veya geçici bir sakatlık da aynı geçidin genişliği ve dönüş payı için başka ihtiyaçlar doğurur. Evdeki hazırlık, farklı hareket biçimlerinin o kapıya hangi sırayla ulaşacağını düşünmeyi gerektirir.
Birleşmiş Milletler Afet Risklerini Azaltma Ofisi, uyarının herkesin hanesine erişmesi, anlaşılması ve eyleme dönüşmesi gerektiğini vurguluyor. CDC de tahliye ve barınma planlarında erişim ile işlev gereksinimlerinin önceden hesaba katılmasını öneriyor. Bu iki bilgi, ev içindeki geçişi yalnız kişinin çevikliğine bağlamamayı gerektirir. Birinin kapıya ulaşması; evin yerleşimine, birlikte yaşayanların birbirini nasıl desteklediğine ve yerel ulaşım imkânına da bağlıdır.
Bu yüzden hazırlık, evde herkesin aynı hızla yürüyeceği varsayımıyla kurulamaz. Koridorda biriken kutu, kapının arkasındaki sandalye ya da karanlıkta seçilemeyen bir eşik, gündelik zamanda küçük görünen bir ayrıntıdır. Acil durumda ise bakışın toplayacağı bilgiyi, ayağın yerleşeceği alanı ve yardım edecek kişinin yaklaşacağı mesafeyi değiştirebilir. Evdeki geçişi zorlaştıran bu ayrıntılar, henüz zaman varken birlikte gözden geçirilebilir.
Türkiye'de deprem anında hangi davranışın güvenli olduğu, yapının ve tehlikenin koşullarına göre resmî uyarılarla belirlenir. AFAD, sarsıntı sırasında merdivenlere ve çıkışlara doğru koşulmamasını; sarsıntı sonrasında çevre ve kişisel güvenlik değerlendirildikten sonra binanın terk edilmesini bildiriyor. Bu nedenle ev içi plan, o anda verilecek resmî talimatın yerine geçmez. Plan, talimat geldiğinde kapıya kadar olan hareketin kimin omzuna, eline ya da hızına yüklendiğini önceden saptamaya yarar.
Bugün evinizde yalnızca kapının yerini düşünmek yeterli olmayabilir. Kapıya giderken hangi dönüşte iki el doluyor, hangi eşikte bakış yere iniyor, bir başkasının yanında yürümesi için nerede alan gerekiyor? Bu sorular, acil durumda ne yapılacağını tek başına belirlemez. Yanıtları koridorun köşesinde, kapının arkasında ya da eşiğin yanında aramak ise o geçitte kimin için yer açılması gerektiğini gösterir.
Kaynaklar
- International Day for Disaster Risk Reduction 2026: Resilience Starts at Home, Birleşmiş Milletler Afet Risklerini Azaltma Ofisi (UNDRR), 2026, erişim: 13 Ekim 2026.
- Sheltering and Evacuating, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), güncelleme: 29 Ağustos 2024, erişim: 13 Ekim 2026.
- Deprem Öncesi, Anı ve Sonrası Önlemini Al, Güvende Kal, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), erişim: 13 Ekim 2026.
