Bir evde afet çantası denince akla çoğu zaman kapının yanına bırakılmış bir sırt çantası geliyor. İçinde su, fener, ilaç, belge fotokopisi var mı; aile bireyleri nerede buluşacak; çıkışta ne yapılacak… Bunlar küçük ayrıntılar sayılmaz. AFAD'ın aile planı önerileri de tam olarak bu soruların önceden konuşulmasını istiyor.
Fakat hazırlığı yalnız düzenli, geniş ve bütçesi elveren evlerin becerisi gibi anlatınca işin zor tarafını geçiyoruz. Aynı evde yaşlı biri, küçük çocuk, engelli bir aile üyesi ya da düzenli ilaç kullanan biri varsa çantanın içeriği değişir. Kirada oturan için bina yönetimine soru sormak daha tedirgin edici olabilir. Vardiyalı çalışan için herkesin aynı saatte bir araya gelmesi zaten lükstür. Plan, evde yaşayanların hareket, iletişim ve ilaç ihtiyaçlarını tek tek içermeli.
Bugün Uluslararası Afet Risklerinin Azaltılması Günü'nün 2026 teması “Dayanıklılık evde başlar.” Birleşmiş Milletler bu cümleyi güvenli ve karşılanabilir konutla, erken uyarının haneye zamanında ulaşıp anlaşılmasıyla birlikte kuruyor. Bu önemli bir düzeltme. Evde hazırlık, insanlara “daha tedbirli ol” demekten ibaret kalırsa, imkânı sınırlı haneler hazırlık eksikliği yüzünden kolayca tedbirsizlikle suçlanır.
Kuşkusuz her şeyi kurumların yapmasını beklemek kolay sayılmaz. Evin içindeki ağır dolabın sabitlenmesi, ailedeki herkesin toplanma yerini bilmesi, ihtiyaçları düşünülmüş bir çantanın erişilebilir yerde tutulması hayatî olabilir. Bunlar başkasına devredilecek işler sayılmaz. Yine de kişinin yapabileceği hazırlık ile yapının, mahallenin ve bilginin güvenliği aynı kefeye konamaz. Bir apartmanın çıkışı kapalıysa, toplanma alanına erişim zor ise ya da duyuru yaşlı komşunun anlayamayacağı biçimde yapılıyorsa, bireysel özenin sınırı çok çabuk görünür.
Burada belediyelere, bina yönetimlerine ve kamu kurumlarına düşen görev süslü bir farkındalık paylaşımından daha somut. Toplanma alanı bilgisi güncel ve kolay bulunur olmalı. Tahliye yolları ortak alanlarda açık tutulmalı. Duyurular, telefon ekranına hızlıca bakan kişiyi de basılı bilgiyi arayan kişiyi de hesaba katmalı. Kiracıların, apartman görevlilerinin ve bakım sorumluluğu taşıyanların soruları “panik yapmayın” diye kapatılmamalı.
Ev, insanın tehlikeden kaçıp sığındığı yer diye anlatılır. Oysa güven duygusu, kapıyı kilitlemekle tamamlanmıyor. Çantasını hazırlayan kişi bile kapalı çıkış, uzak toplanma alanı ve anlaşılmaz duyuru karşısında yalnız kalabilir.
