Yazarlar / Bakış ve Madde

Ahmet Başarır

Ahmet Başarır

Sanat, sanat tarihi ve sosyal bilimler yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Soyutluğun Talep Ettiği Alan

Çağdaş müze galerisinde mavi, turuncu ve krem renk alanlarından oluşan büyük soyut tuvali izleyen iki ziyaretçi

Peter Bradley'nin 1973 tarihli Circle of Fifths adlı tuvali, geniş yüzeyine rağmen gözün kolayca yerleşeceği bir merkez sunmaz. Renk alanları, kenarlardan gelen hareketler ve aralıklar, resme bakmayı küçük bir egemenlik sınavına çevirir: İzleyici yüzeyi hızla düzene sokmak ister, resim bu isteği geri çevirir. MoMA PS1, 5 Kasım'da açılacak Hard Art sergisinde Bradley'yi, 1969'dan bugüne ABD'de çalışan Siyah sanatçıların soyut resim mirası içinde gösteriyor.

Serginin başlığı sertliğe işaret ediyor; bence daha verimli soru, bu sertliğin hangi koşullarda üretildiğidir. Soyutluk, çoğu anlatıda toplumsal tarihten bağımsız bir estetik tercih gibi sunulur. Oysa bir sanatçının figürü bırakması da sergi duvarı, eleştirmen dili, atölye zamanı, malzeme parası ve izleyicinin alışkanlıkları içinde gerçekleşir. Resmin hiçbir şey “söylememesi” talebi, kimin hangi deneyimi doğrudan temsil etmek zorunda bırakıldığını da saklayabilir.

MoMA PS1'in duyurusuna göre sergi, 1970'lerde öne çıkan ressamları daha yeni, resimle birlikte heykel, video ve ses kullanan sanatçılarla yan yana getiriyor. Frank Bowling, Barbara Chase-Riboud, Ed Clark ve Howardena Pindell gibi isimlerle Aria Dean, Torkwase Dyson, Nikita Gale ve Carolyn Lazard'ın aynı tarih içinde buluşması, soyutluğu tek bir estetik soy ağacına kapatmayı zorlaştırıyor. Sergi, soyutluğun kime ait sayıldığı sorusunu müzenin kendi sınıflandırma düzenine geri gönderiyor.

Burada temkinli olmak gerekir. Bir rengi, bir çizgiyi ya da bir biçimsel tercihi otomatik olarak kimliğin şifresi saymak, eserin direncini ortadan kaldırır. Psikolojik bir savunma mekanizması arar gibi her yüzeyi açıklamaya çalışmak da aynı kolaylığa düşer. Fakat biçimi toplumsal tarihten tümüyle ayırmak da mümkün değildir. Bir sanatçının hangi malzemeye ulaşabildiği, işini hangi galerinin taşıdığı, hangi eserin koleksiyona girdiği ve hangi anlatının sanat tarihi adı altında kalıcılaştığı, biçim üzerinde iz bırakır.

Bu yüzden Hard Art'ın “siyasal imgelem” vurgusu önem taşıyor. Siyasal olan, bir tablonun doğrudan slogan taşımasına bağlı değildir. Serginin farklı kuşaklardan sanatçıları bir araya getirmesi, sanatçının belirli bir topluluğun sözcüsü olma zorunluluğunu da tartışmaya açıyor. Bu ret, toplumsal eşitsizlikleri görünmez kılan estetik bir saflık savunusu değildir. Tam tersine, sanatçının yalnız tanıklık üretmekle görevlendirilemeyeceğini hatırlatır.

Müze bu hatırlatmayı gerçekten ciddiye alırsa sergileme işi de değişir. Tarihsel sanatçılar çağdaş adların önsözüne, çağdaş sanatçılar da geçmişin dipnotuna indirgenemez. Hard Art'ta kuşaklar arasındaki yan yanalık, her sanatçının ayrı üretim koşullarını ve yapıtının müzedeki yerini anlatan bir kurguya ihtiyaç duyuyor.

Bradley'nin tablosuna dönünce bunu daha iyi görüyorum. Circle of Fifths bakışı bir noktada sabitlemez; göz tuvalin kenarları ve renk alanları arasında dolaşır. Bu dolaşma, sanatçının temsil göreviyle izleyicinin hızlı kavrayış alışkanlığını aynı anda tartışmaya açar.

Kaynaklar ve ileri okumalar

Ahmet Başarır yazılarından devam et

Tüm arşivi aç