Görsel: Gezdiren için üretildi.
Akşam erken karardığında, yolun karşısına geçmek için önce farların arasına bakıyoruz. Bir araba yavaşlayacak mı, kaldırımdan inince bizi fark edecek mi, çizgiler yağmurda silik mi kalmış? Yaya geçidi birkaç beyaz çizgiden ibaretse insanın attığı her adım, hakkını kullanmaktan çok sürücünün insafını yoklamaya dönüşüyor.
Trafik güvenliği konuşulunca ilk cümle çoğu zaman yayaya söylenir: Telefona bakma, acele etme, iki kez bak. Bunların hepsi yerinde uyarılar. Fakat bir şehrin güvenliği, en kırılgan anda herkesin kusursuz davranacağı varsayımına kurulamaz. Çocuk dalabilir, yaşlı biri yavaş yürüyebilir, yağmur görüşü daraltabilir, sürücü de hata yapabilir. Geçitlerin yeterince aydınlatılmadığı ve hızın düşürülmediği yerlerde bu hataların sonucu yayaya daha ağır gelir.
Dünya Sağlık Örgütü, güvenli sistem yaklaşımının insan hatasını öngören yollar, hızlar, araçlar ve kurallarla birlikte kurulması gerektiğini söylüyor. Aynı kurum, yaya yolu, güvenli geçiş noktası ve hız düşürücü düzenlemeleri yaralanma riskini azaltan altyapı unsurları arasında sayıyor. Emniyet Genel Müdürlüğünün 2024-2027 Karayolu Trafik Güvenliği Eylem Planı da yayalar ve bisikletliler dâhil bütün karayolu kullanıcılarının korunmasını hedefliyor. Bu çerçeve önemli; çünkü sorumluluğu sürücü, yol düzeni ve kamu denetimi arasında paylaştırıyor.
4 Kasım’da Bolu’da mobil trafik eğitim tırı ve emniyet kemeri simülasyonuyla yapılan çalışma, trafik bilgisinin okuldan mahalleye taşınmasının değerini hatırlatıyor. Eğitim elbette gerekli. İnsanların hızın, telefonun ve kırmızı ışığın sonuçlarını bilmesi hayat kurtarır. Yine de eğitim, karanlık kavşakta aydınlatmanın; geniş yolda hız kesicinin; okul önünde güvenli geçidin yerini tutmaz. Bu eksikler varken yaya geçidinde doğru davranışı bilmek, kişiyi fark edilmeme riskinden korumaz.
Burada biz de haksızız. Yaya geçidinin önünde durup birinin lütfedip durmasını beklemeyi şehir hayatının olağan bir parçası sayıyoruz. Belediyeden aydınlatmayı, idareden denetimi, iş yerinden gece vardiyası çıkışındaki servis düzenini istemek yerine birbirimize “daha dikkatli ol” demek daha pratik geliyor. Böylece geçidin ışığı, yolun hızı ve vardiya çıkışındaki ulaşım düzeni konuşulmadan kalıyor.
Sürücü davranışı da belirleyicidir. Hız sınırı, denetim, telefon kullanımı ve geçit hakkı konusunda kararlı uygulama olmadan yol tasarımı tek başına yetmez. İnsan hatasını hesaba katmayan düzen de güvenlik üretemez. Aydınlık geçitler, açık görüş mesafesi ve düşük hız, sürücünün yayayı geç fark ettiği durumda çarpışma riskini azaltır.
Karanlıkta eve, durağa, markete ya da okuldan çıkışa yürüyen kişi yolun karşısına geçerken cesaret toplamamalı. Aydınlatma, güvenli geçit, açık görüş mesafesi ve hız kontrolü, bu kısa yürüyüşün hangi koşulda yapılacağını belirliyor.
