Teresa Margolles’in MoMA’daki Aproximación al lugar de los hechos yerleştirmesinde su, ısıtılmış çelik levhalara düzenli aralıklarla düşüyor. Keskin bir tıslama duyuluyor; buhar yükseliyor; levhalar zamanla paslanıyor. Müze metni, suyun Minnesota, California ve Texas’taki cinayet mahallerinden toplanmış kalıntılar taşıdığını belirtiyor. İş, cinayetin görüntüsünü vermiyor. Fakat o görüntünün yokluğunu rahatlatıcı bir boşluğa da çevirmiyor.
Bu tercih önemlidir. Şiddetin fotoğrafı çoğu zaman iki karşıt rahatlık üretir: Ya seyircinin vicdanını bir anlığına sarsar, ya da felaketin tanığı olma ayrıcalığını ona ucuzca dağıtır. Margolles, gözün alışık olduğu kanıt biçimini geri çekerken duyuyu büsbütün masum bırakmıyor. Damlanın ritmi, ısının sesi ve pasın yavaş ilerleyişi, cinayeti uzak bir haber başlığı olarak tutmayı zorlaştırıyor.
Burada kesinleştirilmesi gereken bir sınır var. Margolles’in levhaları, öldürülen kişinin yerine konuşmaz; sergide duyulan tıslama da yasın yerine geçmez. Toplanan maddi izin sergi mekânına taşınması, ancak şiddetin çevresinde kurulmuş toplumsal unutmayı açığa çıkardığı ölçüde anlamlıdır. Aksi halde iz, çağdaş sanatın pahalı bir duygulanım malzemesine dönüşebilir. Bu tehlikeyi saklamak, işin politik iddiasını ciddiye almamak olur.
Margolles’in malzemesi tam da bu tehlikenin içinde çalışıyor. Çelik levha, anıtın güvenli mesafesini kurmuyor. Isı, su ve oksitlenme eseri her an değiştiren maddi süreçlerdir; ziyaretçi karşısında duran şey tamamlanmış bir hatıra nesnesi değildir. Kamu, cinayeti bir rakam veya kapanmış bir dosya olarak düşünmeye meylettiğinde, levhanın yüzeyi başka bir zaman ölçüsü dayatır: damla damla biriken, sesi duyulan, silinse de bütünüyle kaybolmayan bir zaman.
MoMA’nın sergi açıklaması, yapıtı göç krizleri, uyuşturucu savaşları ve kadınların sistematik biçimde öldürülmesiyle bağlantılı yapısal şiddet bağlamına yerleştiriyor. Bu bağlam, tek tek suçların ardındaki iktidar düzenini tartışabilmek için gerekli. Yine de yapıtın gücü, büyük açıklamayı tekrar etmesinden doğmuyor. İçinde su bulunan paslı çelik, sınıra, polisiye kayda, kent yoksulluğuna ve kadın düşmanlığına dair soyut sözcüklerin bedende bıraktığı huzursuzluğu taşıyor.
Bana kalırsa Margolles’in en zor sorusu şurada beliriyor: Tanıklık, bir başkasının felaketine bakmak mıdır, yoksa o felaketi mümkün kılan koşullarla kendi ilişkimizi bozmak mı? Sanat bu dönüşümü tek başına sağlayamaz. Ama levhalar, seyircinin temiz ellerini hazır bir ahlaki üstünlük saymasına izin vermiyor. Damla düştükçe pasın yayılması, galerideki sessizliği dışarıdaki düzenle ilişkilendiren rahatsız edici bir süre yaratıyor.
