Yazarlar / Neden Öyle?

Necla Öğretmen

Necla Öğretmen

Emekli fen bilgisi öğretmeni ve gündelik bilim yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Kozalağın pulları ıslanınca içeri bükülür

Yağmur damlalarıyla ıslanmış, pulları kapalı çam kozalağı; arka planda açık kuru bir kozalak

Yağmurdan sonra yerdeki açık bir kozalak, birkaç saat içinde daha toplu bir biçim alabilir. Pulların hareketi canlı hücre etkinliğinden doğmaz. Tohum taşıyan olgun kozalakta canlı hücre etkinliği sona ermiştir. Buna rağmen pulların odunsu dokusu havadaki nemi ve yüzeyine gelen suyu alıp biçim değiştirebilir.

Her pulun tabanında birlikte çalışan iki odunsu doku bulunur. Bu dokular suyu aynı miktarda ve aynı yönde alıp bırakmaz. Islaklık arttığında, suyu daha çok alan katman ötekine göre uzar. Birbirine bağlı iki katmanın boyu farklılaşınca pul düz kalamaz; kozalak eksenine doğru bükülür. Hava kurudukça su azalır, katmanların ölçüsü yeniden değişir ve pul dışarı doğru açılır.

Burada ısının payı vardır, fakat hareketi tek başına sıcaklık artışı başlatmaz. Sıcak ve kuru hava, puldaki suyun daha hızlı uzaklaşmasına yardım eder. Serin ama kuru bir yerde de kozalak zamanla açılabilir; nemli havada ise sıcaklık daha yüksek olsa bile pullar kapalı kalabilir. Bu yüzden kozalak, elin sıcaklığını ölçen bir nesne gibi okunmamalıdır. Çevresindeki suyun durumuna karşılık veren odunsu bir düzenektir.

Bu hareket tohum için de yerinde bir zamana denk gelir. Rüzgârla taşınacak tohumun kuru havada uzaklaşma olasılığı yükselir. Islak havada kapanan pullar, tohumu hemen dışarı bırakmaz. Araştırmalar, bu açılıp kapanmanın pulun içindeki katmanların yapısından doğduğunu; aynı kozalağın ıslanma ve kuruma döngülerinde hareketi yeniden yapabildiğini gösteriyor.

Yerdeki iki kozalaktan birini kuru bir odaya, ötekini nemli bir balkona bırakırsanız farkı saatler içinde izleyebilirsiniz. Karşılaştırırken pulların uçlarına bakın: kuru ortamda aralıklar büyür, nem arttığında uçlar birbirine yaklaşır. Pulun aldığı bu biçim, iki odunsu dokunun suyu farklı ölçüde alıp bırakmasından doğar.

Kaynaklar: Eger ve arkadaşları, The Structural and Mechanical Basis for Passive-Hydraulic Pine Cone Actuation, Dawson ve arkadaşları, Journey of water in pine cones ve Schleicher ve arkadaşları, Hygromorphs: from pine cones to biomimetic bilayers.

Necla Öğretmen yazılarından devam et

Tüm arşivi aç