Bir insan topluluğu yerleşecekse önce en rahat geçilen koridoru seçer diye düşünmek kolaydır. MÖ 5000 ile 2500 arasında Neolitik Çin’de yerleşim yoğunluğu, arazinin kara geçişini kolaylaştırdığı koridorlarda giderek toplandı.
MÖ 2500 ile 2000 arasında yerleşimlerin mekânsal kümelenmesi sürdü; fakat ana yoğunlaşma en kolay geçilen hatlardan orta erişilebilirlikteki alanlara kaydı.
Araştırmacılar bu haritaya bilinen tarihî yolları eklemedi. Yükselti ve eğimden, karada yaya geçişin göreli kolaylığını hesaplamışlar. Yani önümüzde belirli bir tarihî yol, ticaret akışı ya da yerleşimler arası ilişki kaydı yok. Bu hesap yalnız arazinin eğim ve yükselti verilerine dayanıyor.
Bu ayrım önemli. Haritada bir vadiyi kolay geçilir görmek, o vadiden kaç kişinin geçtiğini söylemez. Bir yerleşimin orada kurulması da tek başına ticaret, savaş veya siyasi karar kanıtı sayılmaz. Araştırmanın güçlü tarafı, büyük bir alanda yerleşimlerin hangi tür zeminde toplandığını göstermesi. Hesap, ticaretin, savaşın veya siyasi kararların bu değişimdeki payını ayıramaz.
MÖ 2500 sonrasındaki kayma için iklimdeki oynaklık, yerleşimlerin büyümesi, bölgesel ayrışma, hareketlilik ve arazi kullanımı gibi olasılıklar anılıyor. Makale bunların hiçbirini doğrudan sınamıyor. Bu sınır, haritadaki değişimden tek bir neden çıkarmayı engelliyor.
Çalışmanın kullandığı 0,25 derecelik hücreler yaklaşık 28 kilometrelik bir ölçeğe denk geliyor. Bu ölçekte bir evin kapısı ya da köy meydanı görünmez. Yerleşim kayıtlarının sayısı kent büyüklüğünü veya yönetim biçimini göstermez. Kayıtların tarihlenmesinde seramik tipolojisi ve stratigrafik karşılaştırmanın da payı var. Büyük zaman dilimlerinde bu tür sınırlamalar ciddiye alınmalı.
Bugünün kentlerinde yollar, limanlar ve geçitler yer seçimini anlamak için önemlidir. Güvenlik, üretim, yakın çevre ve güç ilişkileri de yer seçimini birlikte etkiler. Neolitik Çin’in haritası, geçişi kolay koridorlarla yerleşim yoğunluğu arasındaki ilişkinin zamanla değiştiğini gösteriyor; bu etkenlerin yer seçimindeki göreli payını ayırmıyor.
