Plüton’da akışın izi, sıvının kendisi değil

Plüton’un kalp biçimli parlak bölgesinin batısını kaplayan Sputnik Planitia, büyük ölçüde azot buzundan oluşan bir buzul. Yeni bir çalışma, bu buz tabakasının kuzey kenarındaki koyu ince çizgilerin ve daha yayvan koyu alanların, alttan yükselen sıvı azotun yüzeyi kısa süreli ıslatmış olabileceğine işaret ettiğini öne sürüyor. Bu, Plüton’da sıvının görüntülendiği anlamına gelmiyor; eldeki şey, eski New Horizons görüntülerindeki biçimler ile o biçimleri üretebilecek bir fiziksel modelin birlikte okunması.

Bu ayrım, sonucu küçültmek için değil doğru yere koymak için gerekli. Plüton’un yüzeyinde azot yağmuru beklenmez: yüzeydeki basınç ve sıcaklık, sıvı azotun uzun süre açıkta kalmasına elverişli değildir. Dolayısıyla koyu izler gerçekten ıslanmadan kalmışsa, kaynak yukarıdan değil buzun altından gelmiş olmalı.

Araştırmacılar, New Horizons'ın 2015 geçişinde çektiği görüntülerdeki çizgileri ve koyu yayılım alanlarını, Grönland buz örtüsünde sıvı suyun buz ve karı koyulaştırdığı yerlerle karşılaştırdı. Benzerlik tek başına kanıt değildir; Dünya’daki su ile Plüton’daki azotun viskozitesi, sıcaklığı ve çevresi aynı değildir. Fakat ekip bununla yetinmedi. Kilometrelerce kalınlıktaki azot buzunun tabanında basınç ve ısı koşullarının erimeyi mümkün kılıp kılmayacağını, oluşan sıvının dar kanallardan yukarı taşınıp taşınamayacağını modelledi.

Önerilen zincir şöyledir: Sputnik Planitia’daki azot buzulunun tabanında küçük miktarda erime oluşabilir; sıvı, kaldırma ya da basınç etkisiyle çatlak benzeri kanallardan yukarı ilerleyebilir; yüzeye vardığında eğim boyunca kısa süre akıp yeniden donar. Gözlem doğrudan üçüncü halkayı kaydetmiyor. Görüntülerin gösterdiği, koyu desenlerin varlığı; sıvı azot ise bu deseni ve termodinamik koşulları birlikte açıklayan yorum.

Çalışmanın asıl kuvveti de zayıflığı da burada. Bir tarafta, Plüton’un görünürde donmuş manzarasını yalnız jeolojik bir fotoğraf değil, madde taşınan etkin bir sistem olarak düşünmeye zorluyor. Öte tarafta, yüksek çözünürlükle haritalanmamış alanlar çok geniş; benzer izlerin başka yerlerde görülmesi, azot buzunun düşük sıcaklıktaki akış özelliklerinin laboratuvarda daha iyi ölçülmesi ve alternatif koyulaşma mekanizmalarının elenmesi gerekiyor.

Burada heyecan verici olan, uzak bir cüce gezegende “sıvı bulundu” başlığı değildir. New Horizons yalnızca kısa bir geçiş yaptı; buna rağmen on yıl sonra aynı görüntüler, koyu çizgilerin yüzey dokusundan mı yoksa alttan gelen bir akıştan mı doğduğunu ayırmaya yarayan yeni bir soruya açılıyor. Bu çalışmadaki model, izlerin yalnızca yüzeydeki renk farklarıyla açıklanıp açıklanamayacağını sınamak için tabandaki erime ve yukarı taşınma koşullarını hesaplıyor.

Benim hükmüm şu: Bu sonuç Plüton’un altında bugün bir sıvı denizi bulunduğunu söylemek için yeterli değil. Buna karşılık, çok soğuk bir azot buzulunda basınç, faz değişimi ve akışın birlikte çalışabildiğine dair sınanabilir bir öneri sunuyor. Bir sonraki adım gösterişli bir ilan değil; azot buzunun hangi gerilim ve sıcaklık aralığında eridiğini, kanalların ne kadar süre açık kalabildiğini ve koyu izlerin gerçekten bu süreçten mi doğduğunu ölçmek olmalı.