Sardis'te bulunan mermer heykel, arkeolojinin bazen en büyük soruyu en alçak yerde yakaladığını gösteriyor: Bir zamanlar insanlardan daha yüksek duran bir figür, yüzyıllar sonra yüzü aşağı çevrilip yol döşemesine konmuş.
Heykel yaklaşık 2.500 yıllık. İki ana parçaya kırılmış. Araştırmacılar onu Roma dönemine ait sütunlu bir caddenin altında, mayıs sonunda buldu. Tamamlandığında yedi feet'ten uzun olacağı tahmin ediliyor. Roma yolunu döşeyenler içinse artık büyük bir heykel parçası, kullanılabilir bir taş haline gelmişti.
Fakat parçayı ilginç kılan yalnızca boyutu ve iyi korunmuş olması değil. Giysisi ve saç düzeni, MÖ 6. yüzyılın arkaik Yunan heykellerini hatırlatıyor. Damarlar ve anatomi ise onu muhtemelen MÖ 470-450 arasındaki erken Klasik döneme taşıyor. Eser, bugünün sanat bilgisini yaklaşık bir asır önceki bir görünüşle yan yana getiriyor.
Bu ayrıntı, Sardis'in tarihini tek bir kültür etiketine sığdırmayı zorlaştırıyor. Lydia'nın başkenti olan şehir, Pers egemenliği altında önemli bir merkez olarak yaşamaya devam etti. Heykeltıraş, çağdaş Akdeniz ve Anadolu biçimlerini biliyor; buna rağmen figürde daha eski saç ve giysi kodlarını koruyor.
Bence burada basit bir geçmiş özentisinden fazlası olabilir. Sardis'in siyasi çevresi değişirken heykeltıraş, yeni anatomi anlayışını eski saç ve giysi biçimleriyle birleştirmiş. Bu tercih, figürün yerel geçmişle bağ kurmasını amaçlamış olabileceğini düşündürüyor; eldeki heykel bunun nedenini kesinleştirmiyor.
Heykelin kimi temsil ettiği henüz bilinmiyor. İlk yeri de bilinmiyor. Sardis'te henüz bulunmamış Kybele kutsal alanıyla ilişkili olabileceği düşünülüyor. Bu, eserin bir tanrıçanın yanında duran önemli bir kişi için yapılmış olabileceği ihtimalini açıyor; kanıtlanmış bir kimlik sunmuyor.
Üstelik mermerin boya izleri aranıyor. Antik heykellerin çoğunun boyalı olduğu biliniyor; bu figürün renkleri korunmuşsa, yüzeyindeki renkler dönemleme ve kullanım sorularına yeni ipuçları verebilir. Konservasyon tamamlandığında, bugün beyaz gördüğümüz mermerin başlangıçtaki görünüşü hakkında daha sağlam konuşabileceğiz.
Roma yolunda yüzü aşağı duran bu figür, Sardis'teki değişimin tek yönlü olmadığını gösteriyor. Heykelin biçiminde eski Lydia ve Anadolu kodları, anatomisinde daha yeni bir sanat dili yan yana duruyor; ardından eser bir yolun döşemesine katılmış. Kimliği ve ilk yeri bulunana kadar Sardis heykelinin en güçlü bilgisi bu karışımda kalacak.
