TÜİK'in Temmuz ticaret satış hacmi verisinde perakende satış hacmi geçen yılın aynı ayına göre yüzde 10,4 arttı. Aynı seride, bir önceki aya göre artış yüzde 0,2. Bu iki sayı yan yana durunca küçük işletme için asıl soru büyüme haberi değil: Hangi gün, hangi ürün ve hangi ödeme biçimi kasayı gerçekten hareket ettirdi?
Yıllık oran, geçen temmuzla bu temmuz arasındaki mesafeyi anlatır. Dükkânın pazartesi sabahı vereceği sipariş kararını anlatmaz. Aylık yüzde 0,2 de tek başına emir vermez; fakat elindeki son dört haftalık satış kaydıyla karşılaştırılabilecek kadar yakındır. Bir işletme genel perakende artışını görüp raftaki bütün ürünleri çoğaltırsa, kendi müşteri akışının yerine ülke ortalamasını koymuş olur.
Bu ayrım özellikle peşin alınan, fakat yavaş dönen ürünlerde önemlidir. Kasa çıkışı bugün olur; ürünün yeniden paraya dönmesi daha sonra. Tedarikçi de kısa teslim süresi veriyorsa, her üründen fazla almak çoğu zaman güvence değil, rafın üstünde bekleyen para demektir. Veri talebin canlı kalabildiğini söyler; hangi ürünün, hangi fiyattan ve hangi hızla döndüğünü söylemez.
Bu yüzden satış defterine yalnız gün sonu toplamı yazmak yetmez. Son dört hafta için üç satır açılmalı: en çok satan ürün grubu, o grubun fiş adedi ve iade ya da iptal edilen işlem sayısı. Toplam ciro yükselirken fiş adedi yerinde sayıyorsa, daha çok müşteriye değil, daha yüksek tutarlı işlemlere bakılıyor olabilir. Fiş artıyor, iade de artıyorsa, indirim veya ürün vaadi müşteriyi içeri almış ama işi kapatmamış olabilir. Bu yorum TÜİK verisinin kendisi değil; işletmenin kendi kasasından çıkacak kontroldür.
TÜİK ayrıca temmuzda toplam ticaret satış hacminin yıllık yüzde 0,6 gerilediğini, toptan ticaret satış hacminin yüzde 4,2 düştüğünü açıkladı. Perakendedeki genel canlılığı, tedarik zincirinin her halkasında aynı rahatlık varmış gibi okumamak gerekir. Toptancı minimum siparişi yükseltirse ya da iskonto için daha erken ödeme isterse, işletme bu farkı sipariş vermeden önce haftalık ödeme takvimine yazmalıdır.
Önümüzdeki siparişte bakılacak sayı bu nedenle “perakende yüzde kaç büyüdü” değildir. Önce, son dört haftada aynı ürün grubundan kaç fiş kesildiğini ve bu fişlerin kaçının iade olduğunu yazın. Sonra tedarikçiye, bu miktarın yarısı için de aynı teslim gününü verip vermeyeceğini sorun. Bu soruya net yanıt alınamıyorsa, sipariş miktarını son dört haftanın satışına yakın tutup yeni teslim gününü bekleyin.
