Kuşların geçmişine baktığımızda gözümüz ister istemez kanada gider. Tüy, hafif kemik, havalanma çabası… Hikâyeyi hep yukarı doğru okuruz. Oysa Çin'in güneydoğusundaki Geç Jura katmanlarından çıkan Yuezhuornis yangyuanensis, aynı çağda yerde kalmış bir akrabayı önümüze koyuyor.
14 Ekim'de Nature'da yayımlanan araştırma, bu yeni avialanın Archaeopteryx ile çağdaş olduğunu bildiriyor. Fosilin ön uzuvları belirgin biçimde kısa. Araştırmacıların karşılaştırmalı analizleri, hayvanın karada yaşadığına ve uçamayacağına dair güçlü kanıt veriyor. Aynı dönemde uçuşla ilişkilendirilen başka erken avialanların yanında, karasal yaşama uygun bir akraba da bulunuyordu.
Bu ayrıntı, evrim anlatılarında sevdiğimiz düz çizgiye iyi gelmiyor. Başlangıçta kanatlar gelişti, sonra uçuş geldi diye düşünmek rahat. Yuezhuornis'in kısa ön uzuvları bu sıralamanın bütün yakın akrabalar için geçerli olmadığını gösteriyor. Aynı dönemde, aynı geniş akrabalık içinde farklı vücut yapıları ve yaşam biçimleri ortaya çıkmış olabilir.
Yuezhuornis'in kafatasında kuşsulara ve troodontidlere benzeyen özelliklerin yan yana bulunması da bu yüzden önemli. İkinci ayak parmağının aşırı açılabilen yapısı, kısa ön uzuvları ve başka gövde özellikleri tek bir kalıba sığmıyor. Araştırma ekibi bunu erken avialanların ilk çeşitlenmesindeki farklı ekolojik yolların işareti olarak yorumluyor.
Burada dikkat edilmesi gereken sınır açık: Fosil bize hayvanın bütün gündelik davranışlarını anlatmıyor. Ne avladığını, nasıl ses çıkardığını ya da hangi ortamda rekabet ettiğini kesin cümlelerle bilmiyoruz. Kısa ön uzuvlar ve iskeletin öteki ayrıntıları karasal yaşamla uyumlu bir tablo veriyor; avlanma biçimi ya da toplumsal davranış içinse veri yok.
Yuezhuornis'in kısa ön uzuvlarıyla ayak parmağındaki yapı birlikte okununca, erken avialanlar için yalnız havalanma ölçüsüne bakmak yetersiz kalıyor. Uçuş, bugünkü kuşların en görünür özelliği. Bu fosil ise aynı akrabalık grubunda karasal yaşama uygun başka bir vücut düzenini belgeliyor. Fosil kaydı, hangi uyumların sonraki gruplarda devam ettiğini ve hangilerinin sınırlı kaldığını her zaman tam vermez.
Yuezhuornis için sıradaki önemli soru, Zhenghe Faunası'nda benzer vücut düzenine sahip başka örneklerin bulunup bulunmayacağı. Tek bir holotip, yeni bir dalın yaygınlığını ölçmez. Ama araştırmacıların IVPP'de koruduğu örnek ve açık veri matrisi, bu sorunun başka fosillerle sınanmasına imkân veriyor.
