Eylül akşamlarında bir balkon lambasının çevresinde dönen güveyi ya da sineği izleyince, böceğin ışığı hedef seçtiğini düşünmek kolaydır. Yakın çekim uçuş kayıtları ise daha farklı bir tablo gösteriyor: birçok böcek ışığa doğru düz bir rota tutmuyor; ışığın çevresinde dönüyor, yükselirken yavaşlıyor ya da lambanın üstünden geçince yönünü kaybediyor.
Bunun önemli parçası böceğin sırtıdır. Uçarken birçok tür, sırt tarafını gökyüzünün en aydınlık bölgesine çevirme eğilimindedir. Doğal ortamda gökyüzü geniş ve yukarıdadır; bu işaret, böceğin hangi tarafının yukarı olduğunu korumasına yardım eder. 2024'te yayımlanan uçuş deneylerinde, nokta hâlindeki yapay ışığın yakınında böceklerin sırtlarını doğrudan lambaya çevirdiği görüldü.
Lamba yanda ya da altta kaldığında bu basit yönelim işe yaramaz. Böcek sırtını ışığa döndürmeye çalışırken gövdesini yana yatırır; kanatların ürettiği kuvvet de yön değiştirir. Bu yüzden yol bir çembere dönüşebilir. Işık, uçuş dengesini ayarlayan işaret olarak gökyüzünün yerini tutamadığı için böcek lambanın yakınında kalabilir.
Bu, her böceğin ve her lambanın aynı tepkiyi vereceği anlamına gelmez. Araştırmada bazı türler daha az etkilendi; ışığın rengi, yönü ve yayılıp yayılmaması da sonucu değiştiriyor. Nitekim başka bir 2024 çalışması, yol aydınlatmasında ışığı aşağıya ve gereken alana sınırlamanın böceklerin ışık çevresinde toplanmasını azaltabildiğini gösterdi.
Bir sonraki akşam lambanın etrafında dönen bir böceğe bakarken, yalnız kaç tane olduğuna değil, yolunun biçimine de dikkat edin. Işığa doğru gelen düz bir çizgiden çok, sırtını o küçük parlak noktaya çevirmenin ürettiği dönüşleri görebilirsiniz.
