Yazarlar / Neden Öyle?

Necla Öğretmen

Necla Öğretmen

Emekli fen bilgisi öğretmeni ve gündelik bilim yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Kuru yaprak neden çıtırdar?

Sonbahar park yolunda kuru yaprakların üzerine basan bir yürüyüş ayakkabısı

Sonbaharda kuru yaprakların üstüne basınca çıkan ses, yaprağın içindeki suyun azalmasıyla başlar. Dalından ayrılan yaprak artık su alamaz. Hücreleri dolu ve gergin tutan su çekildikçe yaprak kıvrılır, dokusu esnekliğini yitirir.

Taze bir yaprağı iki parmağınızın arasında bükmek kolaydır. İnce hücre duvarları ve damarlar, içlerindeki su sayesinde birbirine daha uyumlu hareket eder. Kuru yaprakta ise bu hareket payı azalır. Basınç geldiğinde yaprak önce eğilmek yerine damarların arasında küçük kırıklar oluşturur.

Çıtırtı tek bir büyük kırığın sesi değildir. Ayağın ağırlığı yaprağa aynı anda birçok yerden ulaşır; ince doku, kenarlar ve damarların çevresi sırayla çatlar. Her küçük kopma havayı ve yaprağın kendisini çok kısa süre titreştirir. Kulağımıza gelen ses, bu çok sayıdaki titreşimin birleşmesidir.

Bu yüzden aynı yaprak yağmurdan sonra sessizleşir. Yaprak yeniden biraz su aldığında dokusu yumuşar; basınca daha çok bükülür, daha az parçalanır. Islanmış bir yaprağın ağırlaşması da sesi azaltır, fakat asıl farkı yaratan şey dokunun kırılmadan önce ne kadar şekil değiştirebildiğidir.

Her kuru yaprak aynı sesi vermez. Kalın damarlı, mumlu ya da deri gibi sert yapraklar daha tok bir ses çıkarabilir; ince yapraklar daha çabuk ufalanır. Havanın ne kadar kuru olduğu, yaprağın yaşı ve üzerinde kalan nem de sonucu değiştirir.

Bir sonraki yürüyüşte yalnız sese değil, yaprağın biçimine de bakmak yeterli olur. Kenarları içe kıvrılmış, kırışık ve hafif yapraklar ayağın altında daha az eğilir; bu yüzden basıncı küçük kırıklarla karşılar ve çıtırdar.

Kaynaklar

Necla Öğretmen yazılarından devam et

Tüm arşivi aç