Görsel: Gezdiren için özgün editoryal görsel.
Nilima Sheikh'in resimlerinde ilk göze çarpan şey gürültü değil, yüzeydir: ince bir çizgi, ayrı bölümlere açılan anlatı, kumaşın ya da kâğıdın sabırlı dokusu. 27 Eylül'de MoMA'da açılacak Fractured Skies, bu dili Kashmir üzerine yirmi yıla yayılan üç diziyle bir araya getiriyor. Sergideki diziler, başlığın çağrıştırdığı kırılmayı tek bir dramatik manzarada toplamak yerine, birbirine eklenen sahnelerle kuruyor.
Bu önemlidir. Şiddet, yerinden edilme ve kayıp sanatın eline geçtiğinde iki kolay yol açılır. İlki, olayı haber fotoğrafının kanıtına indirgemektir; ikincisi ise acıyı öyle zarif bir imgeye çevirmektir ki, izleyici yalnız kendi duyarlılığından hoşnut kalır. Sheikh'in Each Night Put Kashmir in Your Dreams, Home, Land ve yeni Shahid (Witness) dizilerinin aynı sergide buluşması, bu iki yolun dışında bir resim fikrini denemek için elverişli. MoMA'nın açıklaması da bu dizileri şiddet, yerinden edilme, kayıp ve insanî bağ temalarıyla ilişkilendiriyor.
Sheikh, anlatıyı tek bir doruk anına sıkıştırmaz. MoMA'nın vurguladığı araştırma, arşiv ve edebiyat kaynakları; imge, metin ve şablonla kurduğu katmanlı yüzeyde birbirini keser. Metropolitan Museum'un koleksiyon kaydı, onun ayrı görsel bölümlere ayrılan anlatısının Babür ve Racput resim geleneklerindeki kompozisyon bilgisini çağdaş üretime taşıdığını söyler. Burada gelenek, arkasına sığınılacak saf bir geçmiş değildir. Ayrı sahneler, izleyiciyi tek bir felaket ânına bakıp kolay bir açıklamayla yetinmekten alıkoyar.
Bu anlatı düzeni, yerinden edilmeyi yalnız harita üzerinde renk değiştiren bir alan olarak görmenin önüne bir engel koyar. İnsanlar da böyle anlatılarda birbirine benzeyen gölgelere dönüşür. Bir evin, bir yolun, bir kadının yüzünün ya da boş bırakılmış bir yerin ayrı ayrı görünmesi; kaybın sayıya dönüşmeden önce kurduğu hayatı hatırlatabilir. Bu sergide resim, Kashmir'de yaşayanlar adına konuşmuyor; New York'taki izleyicinin karşısına tamamlanmış bir trajedi yerine parçalı bir tarih çıkarıyor.
Bana kalırsa Fractured Skies'ın asıl vaadi burada aranmalı. Geleneksel minyatür dilini kullanmak başlı başına ilerici değildir; aynı dil, saray hafızasını hoş bir dekor olarak da geri çağırabilir. Sheikh'in bölünmüş anlatısında figürler ve manzara aynı yatıştırıcı tablo içinde erimiyor. Bu tercih, Kashmir'in tarihini manzara beğenisiyle kapatmak yerine, figürlerin taşıdığı farklı kayıpları görünür bırakıyor.
MoMA ile Kiran Nadar Museum of Art'ın ortak kurduğu sergide yeni dizinin mekâna özgü olması da bu yüzden anlamlı. Bir resim, başka bir coğrafyanın şiddetini New York'ta yalnız taşınabilir bir duygu nesnesine çevirmeden sergileyebilir mi? Kesin bir güvence yok. Fakat sergi, Kashmir'i seyircinin önünde tamamlanmış bir acı hikâyesine çevirmek yerine, bu uzaklıkla hangi imgeler ve hangi anlatılar aracılığıyla ilişki kurduğunu açık etmelidir.
