Baumit Türkiye'nin 5 Ekim'de duyurduğu öğrenci yarışması, farklı kuşakların aynı yaşam alanında karşılaşmasını isteyen bir konu öneriyor. Bu iyi bir başlangıç; fakat müşterek mekânı yalnız karşılaşma fotoğrafıyla düşünmek kolaydır. Bir büyükannenin sabah erken saatte sessizlik aradığı, vardiyalı çalışan bir yetişkinin öğleden sonra uyuduğu, çocuğun okuldan dönüp eşyasını yaydığı evde, uzun masanın çevresindeki hareket ile dinlenme köşesi aynı saatte çakışır.
Ortak oda fikri çoğu zaman geniş bir salon, uzun bir masa ve açık mutfak görüntüsüyle anlatılır. Oysa planın başarısı, hareketli saatlerde de görünür. Birinin çay hazırlarken diğerinin telefonda konuşacağı köşe var mı? Eve gelenin montu ve çantası geçişi daraltmadan nereye bırakılacak? Dinlenen biri, ortak alandaki ışık ve ses değiştiğinde kendini kapatacak küçük bir yere çekilebilecek mi? Örneğin, girişte dolap için ayrılmayan alan, çantaları koridora taşır; kapıdan başlayan sıkışıklık mutfak geçişine kadar uzanır.
Dünya Sağlık Örgütü, yaş dostu çevreleri ev, ulaşım, açık alan, bilgi ve toplumsal katılımı birlikte değerlendiren bir çerçeve kuruyor. Bu çerçeve yaşlı insanları tek bir kullanıcı tipi saymıyor; kapasite ve tercihlerin değiştiğini kabul ediyor. Tasarımın işe yarayan tarafı da burada başlıyor. Tek bir “erişilebilir köşe” eklemek yerine, kapıya yakın kısa süreli oturma, mutfakta iki kişinin aynı anda çalışabileceği boşluk, okunabilir bir eşya yeri ve gerektiğinde kapanabilen bir çalışma alanı kurmak gerekir.
Bu yaklaşım, gençleri ya da çocukları ortak alanın doğal sahibi sayan alışkanlığı da düzeltir. Bir oda, en hızlı hareket eden kişinin ritmine göre kurulduğunda, yavaşlayanlar sadece yol vermekle kalmaz; kendi işlerini başka saate ertelemeye başlar. Buna karşılık, farklı hızlara pay bırakan plan herkesin gününü daha az pazarlıkla sürdürür. Kapının açıldığı yerde bir bank, mutfakta oturup sebze ayıklamaya izin veren bir yüzey, salonda ana akıştan biraz uzakta bir koltuk ve eşyayı açıkta bırakmayan depolama, bu payın sıradan araçlarıdır.
Yarışmanın “sağlıklı yaşam” ve “esnek kullanım” sözleri, projeyi tek başına iyi yapmaz. Bir önerinin değerini, kaç kuşağı aynı görselde bir araya getirdiğiyle ölçmek de eksik kalır. Planın hangi saatte kimin işini kolaylaştırdığını; gürültü, ışık, eşya ve dinlenme için nerede sınır çizdiğini anlatması gerekir. Akşam yemek hazırlanırken telefon görüşmesi için ayrılan küçük köşe ve gün sonunda kapanan çalışma alanı, bu sınırların planda karşılığı olabilir.
