Görsel: Gezdiren için üretildi.
Kasımın ilk soğuğunda evde küçük bir pazarlık başlar. Pencereyi açınca oda bir anda üşür; kapalı tutunca hava ağırlaşır. Mutfakta yemek pişer, çamaşır kurur, çocuk ödev yapar, biri bilgisayarda çalışır. Sonra aynı soru gelir: Biraz hava alsak mı, faturayı mı düşünsek?
Bu soru, çoğu evde havalandırma alışkanlığı gibi konuşuluyor. Oysa bazen alışkanlıktan çok konutun niteliğini anlatıyor. Isıyı tutmayan penceresi, çalışan bir havalandırması ya da güvenilir bir ısıtması olmayan bir evde temiz hava ile sıcaklık arasında seçim yapmak, kiracının dikkatsizliğine bağlanamaz. Böyle bir evde pencereyi açmak da kapalı tutmak da günlük masraf ve konfor hesabına girer.
Dünya Sağlık Örgütü, evde yemek pişirme, ısınma ve aydınlatmada kullanılan kirletici yakıtların hane içi hava kirliliği yaratabildiğini; havalandırma ve konut tasarımının bu maruziyeti azaltmada önem taşıdığını belirtiyor. Kurumun konut sağlığı değerlendirmesi de soğuk iç mekânların evin yaşı, ısınma maliyeti, hane geliri ve ısıtma sisteminden duyulan memnuniyetle bağlantılı olduğunu hatırlatıyor. Türkiye'de Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının evler için yayımladığı verimlilik rehberi, çatıdan pencereye yalıtımın ve hava sızıntılarını azaltmanın ısıtma ihtiyacıyla ilgisini açıkça kuruyor.
Bu bilgilerden evde herkesin aynı koşulda yaşadığı sonucu çıkmaz. Çıkmaması da gerekir. Bir apartmanın güneş alan cephesindeki daire ile rüzgâr alan zemin katı aynı değildir. Yeni cam taktıracak parası, ev sahibinden tadilat isteyecek gücü ya da taşınacak imkânı olmayanlar vardır. Kış tavsiyeleri bu farkları atlayınca, konutun kusuru sakince evde yaşayanın sırtına bırakılır.
Yönetmeliklere yeni madde eklemek eski binaları bir anda yenilemez. Yenileme pahalıdır; kiracı ile mülk sahibinin sorumluluğu çoğu zaman belirsiz kalır; enerji maliyeti de herkesin hesabını sıkıştırır. Fakat bu zorluklar, iyi bir evin neyi sağlaması gerektiğini bulanıklaştırmamalı. Isı kaybetmeyen pencere, çalışan baca, güvenli ısıtma ve havayı yenilemeye imkân veren bir düzen lüks ayrıntılar sayıldığında, en çok evi zaten zayıf olanlar cezalandırılır.
Burada biz de haksızız. Ev konuşurken çoğu zaman metrekareye, semte ve mutfak dolabının rengine bakıyoruz. Bir evi görmeye giden kişinin pencereleri açıp kapatması, rutubet izini sorması, kaloriferin nasıl çalıştığını öğrenmesi bazen ayıp bir titizlik gibi algılanıyor. Oysa bu sorular, salonun ne kadar ferah göründüğünden daha uzun süre hayatı belirliyor. İlanlardaki parlak fotoğraflar, kapı kapandığında odanın ısısını ve havasını anlatmıyor.
Kamu tarafında da ölçü yalnız yeni projelerin teknik hedefleriyle sınırlı kalmamalı. Mevcut binalarda yalıtım, güvenli ısıtma ve uygun havalandırma için erişilebilir denetim ve destek yolları gerekir. Ev sahibi için ertelenebilir görünen bakım, kiracı için her gün yeniden yapılan bir harcama ve huzursuzluk hesabına dönüşebilir. Bu nedenle mevcut binalar için denetim, bakım sorumluluğu ve destek başvurularının erişilebilir olması gerekir.
Kış boyunca pencerenin koluna uzanan kişi, evin sıcak kalıp kalmayacağını ve faturanın ne kadar yükseleceğini de düşünüyor. Konutun yalıtımı ve ısıtması yetersiz kaldığında bu karar her gün yeniden veriliyor. Yaşanabilir bir ev, bu yükü penceresini açmak isteyen kiracının omzuna bırakmamalı.
