Yazarlar / Neden Öyle?

Necla Öğretmen

Necla Öğretmen

Emekli fen bilgisi öğretmeni ve gündelik bilim yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Kaliforniya’nın yeni haritası yangında yokuşun payını gösteriyor

Kaliforniya yamaçlarında farklı yükseklikte ağaçlar ve çalılar; eğimli arazi uzak dağlara doğru yükseliyor.

Bir yamaçta alev yukarı doğru ilerlerken önündeki kuru dalları ve otları daha çabuk ısıtır. Bu yüzden yangın aynı bitki örtüsünde bile yokuş yukarı hız kazanabilir. NASA’nın Kaliforniya için yayımladığı yeni üç boyutlu arazi ve bitki örtüsü haritaları, bu eğimi ağaçların boyu ve sıkılığıyla birlikte incelemeyi mümkün kılıyor.

Harita, uçaktan gönderilen lazer darbelerinin geri dönüş süreleri ölçülerek hazırlanıyor. Darbelerin bir bölümü ağaç tepelerine, bir bölümü dallara ve çalılara, bir bölümü de yere çarpıp geri dönüyor. Bu dönüşlerden arazi yüksekliği ile bitki örtüsünün zeminden ne kadar yükseldiği ayrı ayrı çıkarılabiliyor. NASA’nın duyurusunda Kaliforniya için oluşturulan haritanın hücre boyutu yaklaşık bir metre olarak veriliyor; kurum bu veriyi yangın riskini değerlendirmeye yardımcı ürünler geliştirmek için kullanmayı hedefliyor.

Eğim yangının önündeki yakıtın ne zaman ısınacağını değiştirir. Alev ve sıcak gazlar yokuş yukarı yükselirken üst taraftaki otları, yaprakları ve dalları ateş yaklaşmadan kurutup ısıtır. Önceden ısınan yakıt daha kolay tutuşur. ABD Orman Servisi de dikleşen yamaçlarda yangının yokuş yukarı daha hızlı yayıldığını, çünkü yükselen ısının öndeki yakıtı önceden ısıttığını açıklıyor. Yokuş aşağı ilerleyen alev aynı ısıyı zemine yakın yakıta taşıyamaz.

Ağaçların ve çalıların yüksekliği bu tabloya başka bir katman ekler. Zemindeki otlardan alçak dallara uzanan kesintisiz bitki örtüsü, yüzeydeki alevin ağaç tepelerine ulaşmasını kolaylaştırabilir. Lazer haritası bitki örtüsünün yüksekliğini ve yoğunluğunu gösterdiğinde, arazi eğimiyle bu dikey bağlantıyı aynı yerde incelemek mümkün olur. NASA’nın Kaliforniya çalışması tam da topoğrafya ve ekosistem yapısını birlikte değerlendirmek üzere hazırlanıyor.

Bir metrelik harita tek başına yangının nerede başlayacağını ya da hangi yöne döneceğini söylemez. Rüzgâr, yakıtın kuruluğu ve türü, nem ve yangın anındaki hava koşulları da sonucu değiştirir. Haritanın katkısı, alevin önündeki yokuşu ve bitki katmanlarını ölçülebilir kılmasıdır. Yamaçta görünen ağaç örtüsü aynı kalsa bile, eğim ve dalların zemine yakınlığı yangının izleyeceği yolu değiştirebilir.

Necla Öğretmen yazılarından devam et

Tüm arşivi aç