Yazarlar / Bize Dair

Derya İzem Sarp

Derya İzem Sarp

Gündem, toplum ve gündelik hayat yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Sağlık takibi iş gününün kıyısına sıkışmamalı

Aile sağlığı merkezi bekleme alanında ajandasına bakan kadın

Görsel: Gezdiren için üretildi.

Bir randevuyu alabilmek başka, o randevuya hayatın içinden gerçekten gidebilmek başka mesele. İş yerinde öğle arasını uzatmak için izin istemek, okul çıkışına yetişmek, otobüs saatini hesaplamak, sırada beklemek, sonra eve dönüp ertesi günün hazırlığını yapmak… Kronik bir hastalıkla yaşayan birçok insanın takviminde kontrol günü, takvime eklenmiş sade bir işaret gibi durmuyor. Günün geri kalanını da yeniden düzenliyor.

14 Kasım Dünya Diyabet Günü. Dünya Sağlık Örgütü, diyabetle yaşayanların sayısının 1990’da 200 milyonken 2022’de 830 milyona çıktığını bildiriyor. Aynı kurum, diyabetle yaşayan insanların yarıdan fazlasının 2022’de diyabet ilacı kullanmadığını da söylüyor. Bu büyük sayıların yanında kolayca kaçırdığımız ayrıntı şu: Bakım denince akla çoğu zaman kişinin iradesi geliyor. Düzenli ölçüm, düzenli beslenme, hareket, ilaç, kontrol… Liste uzadıkça sorumluluğu taşıyan kişinin omuzları da görünmez biçimde ağırlaşıyor.

Elbette kişinin kendi bakımına katılması önemli. Sağlık Bakanlığına bağlı bir hastanenin güncel bilgilendirmesi, tanı almış kişilerin düzenli takip için aile hekimine ya da izlendikleri kliniğe başvurmasının önerildiğini hatırlatıyor. Türkiye Diyabet Programı da bakımın yaşa, yaşam koşullarına ve kişisel ihtiyaçlara göre planlanması gerektiğini vurguluyor. Bu bilgiler, sağlık kararının kişiyle hekimi arasında kurulması gerektiğini de hatırlatıyor.

Fakat biz gündelik hayatta bu çerçeveyi daraltıyoruz. Kontrol gününü “işini iyi ayarlayan insan”ın başarısı sayıyoruz. Beslenme düzenini bozan vardiyayı, randevu saatini zorlaştıran ulaşımı, okulda ya da işte konuşulması güçleşen ihtiyacı arka plana atıyoruz. Böyle olunca kişi kontrolünü erteleyebiliyor ya da günün geri kalanını toparlamak için daha fazla güç harcıyor.

Burada insanın kendisine karşı sorumluluğunu küçümsemek doğru olmaz. Her hastalık ve her tedavi düzeni farklı; herkesin hayatında aynı kolaylık yok. Yine de bu fark, bakımın toplumsal tarafını silmez. Bir çalışan, kontrolü için her seferinde mahcup biçimde izin pazarlığı yapıyorsa; bir öğrenci gün içinde ihtiyacını saklamak zorunda kalıyorsa; yaşlı bir insan tek başına ulaşım ve bekleme yükünü aşamıyorsa, mesele yalnız kişisel kararlılıkla açıklanamaz.

Sağlık hizmetinin kapısı açık olabilir. O kapıya zamanında varmak, içeride anlaşılır bilgiye ulaşmak ve sonrasında günlük hayata dönebilmek de hizmetin parçasıdır. Dünya Sağlık Örgütünün diyabet için işaret ettiği eşit, kapsamlı ve karşılanabilir bakım hedefi; örneğin çalışanın kontrol randevusuna gidebilmesine, öğrencinin ihtiyacını mahremiyeti korunarak söyleyebilmesine ve aile içindeki yükün konuşulabilmesine de bağlıdır.

İnsanların hastalığını sürekli açıklamak zorunda kalmadığı bir düzen kurmak zorundayız. Bunun için iş yerlerinde makul esneklik, okullarda damgalamayan iletişim, sağlık kurumlarında açık yönlendirme ve ulaşılabilir randevu imkânı gerekir. Bunlar randevu için izin istemeyi, okulda ihtiyacı konuşmayı ve sağlık kurumuna gidip gelmeyi daha yönetilebilir kılar.

Kronik hastalığı olan kişiden özen beklemek doğaldır. İşveren, okul ve sağlık kurumu da kendi düzenleriyle bu takibin önüne yeni engeller koymamalı.

Derya İzem Sarp yazılarından devam et

Tüm arşivi aç