Yaz sonundaki ilk hafif yağmurda bazen daha kaldırıma bakmadan o kokuyu tanırız. Hava yağmur gibi değil, nemlenmiş toprak gibi kokar. Bunun nedeni yağmur suyunun kendisi değildir. Koku, toprakta zaten bulunan bazı maddelerin damlaların çarpmasıyla havaya taşınmasıyla belirginleşir.
Toprağın tanıdık kokusundaki başlıca maddelerden biri geosmindir. Bu, bazı toprak mikroorganizmalarının ürettiği uçucu bir bileşiktir. Geosmin tek başına bütün kokuyu açıklamaz; bitkilerden ve toprak yüzeyinden gelen başka maddeler de karışıma katılır. Ama burnumuz geosmini çok düşük miktarlarda bile ayırt edebildiği için, karışımın içinden onu kolayca seçeriz.
Asıl hareket yağmur damlası toprağa değdiğinde başlar. Gevşek ve gözenekli yüzeyde damlanın altında küçük hava kabarcıkları oluşabilir. Kabarcıklar damlanın yüzeyine yükselip patladığında, çok küçük damlacıklar havaya saçılır. Araştırmacıların aerosol dediği bu ince damlacıklar, yüzeydeki kokulu maddeleri de yanına alabilir. Bizim burnumuza ulaşan şey, toprağın kokusunu taşıyan bu havadaki damlacıklardır.
Bu yüzden ince bir yağmur, bazen sağanak yağmurdan daha kokulu gelir. Hafif ya da orta şiddette yağmurda damlaların toprağa tek tek çarpması, havaya daha çok ince damlacık çıkarabilir. Çok kuvvetli yağmur ise yüzeyi hızla ıslatır; damlaların sıçrattığı koku bir süre sonra yağışın ve rüzgârın içinde daha az seçilir. Aynı nedenle asfaltla kaplı bir sokakta değil de bahçe, park ya da boş bir toprak parçasının yanında koku daha belirgin olabilir.
Burada küçük ama önemli bir ayrım var: Yağmur toprağın içindeki mikropları o anda çoğaltıp yeni bir koku üretmez. İlk anda duyduğumuz koku, çoğu zaman zaten yüzeyde bulunan maddelerin havaya daha kolay karışmasıdır. Yağmurdan sonraki günlerde toprağın nemi mikroorganizmaların etkinliğini etkileyebilir; fakat bu, ilk birkaç dakikadaki keskin kokunun kısa açıklaması değildir.
Bir sonraki yağmurda kokunun ne zaman güçlendiğine dikkat etmek yeterli olur. Kuru bir dönemin ardından, ilk hafif damlalar düşerken, özellikle açık toprak ya da saksıların yakınında daha erken duyulur. O anda havaya karışan, toprağın yüzeyindeki kokulu maddeleri taşıyan ince damlacıklardır.
