Görsel: Gezdiren için yapay zekâ ile üretildi.
Bir binanın tasarımı çoğu zaman kapının önünde sınanır. Eve dönen yaşlı komşu basamakta durduğunda, pazar arabası kaldırıma takıldığında ya da bebek arabası için kapı iki elle tutulduğunda planın kâğıt üzerindeki düzeni gündelik hayatın gerçeğiyle karşılaşır.
1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği değişikliği, belirli şartları sağlayan üç kata kadar mevcut müstakil konutlarda asansör veya erişilebilirlik standartlarına uygun engelli asansörü yapılmasını kolaylaştırdı. Haber teknik görünüyor. Oysa mesele, evin içine girmenin kimin için ne kadar zahmetli olduğunu yeniden düşünmeye açılıyor.
İstanbul’da bir apartmanın giriş holü genellikle ortak alan sayılır ama ortaklık her zaman eşit kullanım anlamına gelmez. Dar bir kapı, yüksek eşik, kapı önündeki saksı veya merdivenin yanlış tarafına bırakılmış bisiklet, kimi sakin için küçük bir ayrıntıdır; kimi için eve dönüş planının tamamıdır. Mekânın adil olup olmadığı, en rahat kişinin geçişiyle ölçülmemeli.
Yeni düzenleme tek başına erişilebilir bir bina üretmez. Asansör için teknik koşulların, mevcut yapının durumunun ve ilgili mevzuatın birlikte değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle bir yönetmelik haberinden doğrudan tadilat talimatı çıkarmak doğru olmaz. Taşıyıcı sistem, yangın güvenliği, elektrik ve ortak mülkiyet kararları uzmanların ve yetkili kurumların işidir.
Yine de tasarımın başlangıç noktası bellidir: girişte hareketi zorlaştıran şeyleri fark etmek. Kapının açılma yönü, zil ve posta kutularının yüksekliği, gece aydınlatmasının gölge üretip üretmediği, yağmurda bekleyecek kuru bir eşik bulunup bulunmadığı… Bunlar pahalı dekorasyon kararları değildir. Bir binanın sakinlerine verdiği gündelik cevaptır.
Kadıköy Meydanı düzenleme projesi de kamusal alanı erişilebilir ve düzenli kılma hedefiyle, toplu taşıma duraklarını, iskeleleri ve Moda nostaljik tramvayını birlikte ele alıyor. Ev ile meydan arasında ölçek farkı var; fakat aynı soru ikisinde de çalışıyor: İnsan buraya nasıl geliyor, nerede bekliyor, hangi yüzeyde yönünü buluyor ve çıkarken ne kadar bağımsız kalabiliyor?
Bu bakış, apartman girişini yalnız temiz tutulması gereken bir geçiş alanı olmaktan çıkarır. Ortak alanın bakımı da tasarımın parçasıdır. Halının kıvrılmaması, kaygan olmayan yüzey, görüşü kesmeyen eşya yerleşimi ve işleyen bir aydınlatma; yaş, çocuk, engellilik veya geçici bir sakatlık fark etmeksizin herkesin evle kurduğu ilişkiyi değiştirir.
İyi mekân bazen kendini göstermeden iş görür. Kapı kolay açılır, eşik ayağa takılmaz, biri yardım istemeden içeri girebilir. İstanbul’un binaları yenilenirken değerli soru yeni bir görüntü üretip üretmediğimiz değil, mevcut hayatı kaç kişi için daha az yorucu kıldığımızdır.
— Ada Nehir Erten
