Yazarlar / Neden Öyle?

Necla Öğretmen

Necla Öğretmen

Emekli fen bilgisi öğretmeni ve gündelik bilim yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Yün kazak çıkarırken neden elektriklenir?

Sonbahar sabahında krem yün kazağını çıkarırken saçları statik elektrikle havalanan kişi

Havalar serinleyince yün kazak yeniden dolaptan çıkar. Bazen kazağı başımızdan geçirirken ince bir çıtırtı duyulur; saç telleri de kazağa doğru kalkar. Bu sesin kaynağı yünün kendi başına elektrik üretmesi değildir. Yün, saç, pamuk ve sentetik lifler temas edip ayrılırken bazı elektronlar bir yüzeyden ötekine geçer.

Sürtünme bu olayı görünür kılar, ama asıl iş temas ve ayrılmadadır. İki yüzey birbirine değdiğinde bazı elektronlar bir yüzeyde kalmaya daha yatkın olur. Kumaş ayrıldığında iki yüzeyde eşit olmayan yükler kalır. Yünle birlikte kullanılan akrilik ya da polyester gibi sentetik lifler, bu yükün birikmesini çoğu zaman daha belirgin yapar. Hangi yüzeyin artı ya da eksi yükleneceği ise lifin tam karışımına, boyasına ve yüzeyindeki neme bağlıdır; bunu yalnız kumaşın adına bakarak söyleyemeyiz.

Kuru hava ikinci etkendir. Nemli ortamda yüzeyde tutunan ince su tabakası, yüklerin yavaş yavaş dağılmasına yardım eder. Ev ısıtılmaya başladığında ya da kuru bir günde, bu kaçış yolu zayıflar. Yük daha uzun süre kalır; kazak çıkarılırken parmağınız metal kapı koluna yaklaşınca, yük bir anda yer değiştirir. Duyulan küçük çıtırtı ve hissedilen kıvılcım bu hızlı boşalmanın iki işaretidir.

Bu nedenle kazağın elektriklenmesi, yünün “çok sürtünmesinden” çok iki ayrı yüzeyde biriken yükün kolayca kaçamamasıdır. Aynı kazak nemli bir günde sessiz kalıp kuru bir odada saçları kaldırabilir. Bir sonraki sefer bakılacak ayrıntı kazak değil yalnızca: kumaşın yanında sentetik bir katman var mı, ortam kuru mu, ve elinizin yakınında yükü hızla taşıyacak metal bir yüzey bulunuyor mu?

Necla Öğretmen yazılarından devam et

Tüm arşivi aç