Yazarlar / Neden Öyle?

Necla Öğretmen

Necla Öğretmen

Emekli fen bilgisi öğretmeni ve gündelik bilim yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Yapraklar sonbaharda neden sararır, bazıları neden kızarır?

Sonbahar parkında güneş ışığında sarı ve kırmızı yapraklı dallar

Ekim sonunda aynı sokakta iki ağaca bakınca biri limon sarısı, biri koyu kırmızı görünebilir. Renkleri soğuk hava boyamaz. Ağaç, günler kısaldığında yaprağın yaz boyunca yaptığı işi yavaşlatır; yeşil rengi veren klorofil azalınca yaprakta zaten bulunan sarı ve turuncu renkler görünür.

Klorofil, yaprağın güneş ışığından yararlanmasına yardım eden yeşil pigmenttir. İlkbahar ve yaz boyunca ağaç onu sürekli yeniler. Sonbaharda geceler uzar, gündüz ışığı azalır. Yaprak ile dalın birleştiği yerde taşıma yolu kapanmaya başlarken ağaç, yapraktaki kullanılabilir maddelerin bir bölümünü geri çeker. Klorofil parçalandıkça onun örttüğü karotenoidler görünür: huşta ve kavakta sık gördüğümüz sarılarla turuncuların kaynağı bunlardır.

Kırmızı yaprakların yolu biraz farklıdır. Bazı türler sonbaharda yaprakta antosiyanin denen kırmızı pigmentler üretir. Güneşli gündüzler yaprakta şeker oluşmasına yardım eder; serin, don olmayan geceler bu şekerin yapraktan taşınmasını yavaşlatabilir. Bu nedenle aynı türün güneş alan tarafı daha kırmızı, gölgede kalan tarafı daha sarı görünebilir. Rengin zamanı ve parlaklığı, türün yanı sıra ağacın sağlığına, su durumuna ve yaprağın aldığı ışığa bağlıdır.

Bu yüzden ilk sert soğukta bütün yaprakların birden kızarmasını beklemeyiz. Don, yaprağı hızla zedeleyip düşürebilir; parlak renk için daha elverişli olan koşul ılık ve güneşli günlerle serin gecelerin bir arada görülmesidir.

Bir dahaki yürüyüşte sarı bir yaprakla kırmızı bir yaprağı yan yana bulun. Sarıda yeşilin çekilmesini, kırmızıda ise ağacın sonbaharda eklediği pigmenti düşünün. Renk değişimi, ağacın kışa hazırlanırken yaprağıyla yaptığı kısa bir kaynak toplama işidir.

Necla Öğretmen yazılarından devam et

Tüm arşivi aç