Yazarlar / Bize Dair

Derya İzem Sarp

Derya İzem Sarp

Gündem, toplum ve gündelik hayat yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Bir iade, müşterinin ikinci işi olmasın

Apartman girişinde karton iade paketini bantlayan kadın

Görsel: Gezdiren için üretildi.

Bir ürünü iade etmeye karar vermek bazen paketi yeniden kapatmakla bitmiyor. Kargo kodunu bul, kutuyu ölç, hangi şubeye yetişeceğini hesapla, uygulamada satıcıyla yazış, sonra da para hesabına bak. Bu adımlar uzadığında insan, aldığı ürünü geri göndermek için öğle arasını ya da akşamını ayırıyor.

İnternetten alışveriş artık istisna sayılacak bir alışkanlık değil. TÜİK'in 2026 araştırmasına göre, internet kullananların yüzde 60'ı son on iki ayda kişisel amaçla mal ya da hizmet siparişi verdi. Aynı araştırmada, son üç ayda çevrimiçi alışveriş yapanların yüzde 29'u bir sorun yaşadığını bildirdi; en sık söylenen sorun teslimatın beklenenden geç gelmesiydi. Ekrandaki satın alma düğmesi bu kadar kolayken, iş ters gittiğinde harcanan zamanın çoğu görünmez kalıyor.

Satıcıların da hakkını teslim etmek gerekir. İade, her ürün için aynı ölçüde basit olamaz. Ürünün niteliği, hijyen koşulları, taşıma güvenliği ve kötüye kullanım ihtimali var. Tüketicinin de aldığı şeyi özenle geri göndermesi gerekir. Bu sınırlar, müşterinin hangi belgeyi vereceğini ve paketi nereye bırakacağını günlerce aramak zorunda kalmasına gerekçe olamaz.

Ticaret Bakanlığı'nın mesafeli sözleşmeler rehberi, kapsam içindeki alışverişlerde tüketicinin on dört gün içinde gerekçe göstermeden cayabileceğini; bildirimi satıcıya ya da aracı platforma yöneltmesinin yeterli olduğunu anlatıyor. Rehberde ayrıca platformların teslimat, cayma ve bedel iadesiyle ilgili talep ve şikâyetlerin iletilebileceği bir sistem kurması gerektiği belirtiliyor. Bu kuralların gündelik karşılığı çok basit: İnsan, satın alırken kullandığı ekranda iade talebini de açıkça açabilmeli; hangi adımın kendisine, hangisinin satıcıya ait olduğunu tahmin etmek zorunda kalmamalı.

İade süreci bozulduğunda bedelin kendisi kadar zaman da içeride kalır. Çalışan biri şubeye yetişmek için erken çıkar, hareket kısıtlılığı olan biri kutuyu taşımayı dert eder, evden ayrılamayan biri gün boyu kurye bekler. Bu insanların her birine "daha dikkatli alışveriş yapsaydın" demek kolaydır. Ama ürünün fotoğrafı, ölçüsü ya da vaadi ekranda ikna edici görünmüş olabilir. Uzaktan alışverişin bütün fikri, malı eline almadan karar vermeyi normalleştirmesidir. Kararın geri dönüş yolunu da bu modelin içinde düşünmek gerekir.

Burada biz tüketiciler de kusursuz değiliz. Bazen sırf denemek için gereğinden fazla ürün sipariş ediyor, sonra iadenin yükünü başkasına bırakıyoruz. Bu alışkanlığın kargo çalışanına, küçük satıcıya ve çevreye maliyeti var. Platformlar olağandışı iade davranışını inceleyebilir. Ancak bu inceleme, düzenli bir iade talebinde bulunan herkesin gereksiz belge ve belirsiz adımlarla uğraşması anlamına gelmemeli.

İyi bir iade düzeni, firmanın müşterisiyle vedalaşma biçimini de gösterir. Açık talimat, erişilebilir teslim seçeneği, talebin hangi aşamada olduğunu gösteren dürüst bilgi ve makul sürede iade, müşterinin bir sonraki alışveriş kararını etkiler. İnsan parasını geri aldığında, talebinin hangi aşamada kaldığını da anlayabiliyorsa aynı firmaya güvenmesi daha kolay olur.

Yanlış gelen ya da işe yaramayan bir ürünü göndermek için insanın işinden izin alması, bütün gün kurye beklemesi ya da şubeye yetişmek üzere akşamını ayarlaması gerekmemeli.

Derya İzem Sarp yazılarından devam et

Tüm arşivi aç