Yazarlar / Bize Dair

Derya İzem Sarp

Derya İzem Sarp

Gündem, toplum ve gündelik hayat yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Beş çocuktan ikisi okul öncesini görmeden başlıyor

Okul öncesi sınıfındaki küçük sandalye ve etkinlik masası; açık kapının ardında ilkokul sınıfı

Bir çocuğun okul kapısından girmesi, aile için sevindirici bir başlangıçtır. Fakat beş yaşındaki her çocuğu “eğitimde” sayan bir oran, onun okul öncesi eğitim görüp görmediğini söylemeyebilir. UNESCO’nun 2026 Küresel Eğitim İzleme Raporu bu ayrımı sayıya döküyor: Beş yaşındakilerin yüzde 75’i eğitimde görünürken, bu çocukların yüzde 27’si çoktan ilkokula başlamış. Raporun hesabında ilkokul çağındaki öğrencilerin yalnızca yüzde 60’ı en az bir yıl okul öncesi eğitim almış.

Bu oranlar farklı ölçümleri anlatıyor. “Çocuk eğitim sisteminde mi?” sorusunun cevabı, onun okul öncesi deneyimi yaşayıp yaşamadığını tek başına göstermiyor. İlki okula katılımı; ikincisi çocuğun ilkokuldan önceki yıllarda nasıl bir öğrenme ve bakım ortamına ulaştığını ölçüyor. Katılım hedefi ilk soruya dayanırsa, ilkokula doğrudan başlayan çocuklar okul öncesi eğitim verisinden ayrılamıyor.

UNESCO’nun bugün Dünya Çocuk Günü’nde duyurduğu yeni küresel rapor, erken çocukluk bakım ve eğitiminin parasını ve bu kaynağın kime ulaştığını tartışmaya açıyor. Kurumun ayrı bir 2026 maliyet çalışması, ülkeler okul öncesi katılım hedeflerini karşılamaya çalışırsa yılda ortalama 35 milyar dolarlık finansman açığı oluşacağını hesaplıyor; hükümetlerin okul öncesine ayırdığı pay da GSYH’nin yüzde 0,5’inin altında. Bu hesapta sınıf, öğretmen ve materyal giderleri var. Finansman açığı, hizmete erişimin çocukların yaşına göre nasıl dağıldığını tek başına göstermiyor.

Çalışan ebeveyn için bakım hizmetinin saatleri iş gününü mümkün kılar. Çocuk içinse ilkokuldan önce yaşına uygun öğrenme etkinlikleriyle karşılaşmak önemlidir. Tek kurum her iki ihtiyaca da cevap verebilir; bütçe ve katılım verisinde bakım süresiyle eğitim niteliğini ayrı ayrı izlemek gerekir.

Üstelik rakamların kapsamı da sonucu değiştiriyor. OECD’nin 2026 eğitim harcaması karşılaştırmasında 38 ülkenin 21’i, üç yaş altı erken çocukluk gelişimi için harcama verisi bildirmiyor ya da bu hizmeti eğitim sınıfında saymıyor. OECD, çocukların katıldığı saatlerin eksikliği yüzünden öğrenci başına harcamanın tam zaman eşdeğerine çevrilemediğini; evde veya resmî eğitim ölçütlerini karşılamayan bakımın da bu hesaplarda görünmediğini belirtiyor. Bu nedenle ülkeler arası harcama karşılaştırması, üç yaş altı hizmetleri ile ev ve kurum bakımının süre farklarını kapsamıyor.

Bu veriler, katılım ve okul öncesi deneyiminin ayrı ölçülmesi gerektiğini gösteriyor. Yüzde 75’lik katılımı erken çocukluk eğitiminin tamamlandığına dair bir başarı cümlesi gibi okumak, ilkokula geçmiş çocuğu okul öncesi hanesine yazıyor. Bir çocuğun ilkokula başlaması, okul öncesi yıllarda hangi öğrenme ve bakım ortamına eriştiği ayrıca bilinmeden erken çocukluk eğitimine ulaştığını kanıtlamıyor.

Derya İzem Sarp yazılarından devam et

Tüm arşivi aç