Yazarlar / Bakış ve Madde

Ahmet Başarır

Ahmet Başarır

Sanat, sanat tarihi ve sosyal bilimler yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Aynı İmge, Başka Bir Zaman

Chicago müzesinde monokrom otoportre ile siyah sabun, balmumu, kitap ve bitkilerden oluşan yazısız karma teknikli duvar işi

Rashid Johnson’ın Self-Portrait with My Hair Parted Like Frederick Douglass fotoğrafında sanatçı koyu renk takım elbisesiyle kameraya bakıyor. Saçını, kölelik karşıtı yazar ve hatip Frederick Douglass’ın portrelerindeki gibi ayırmış. Fotoğraf, sanatçının yüzünü tarihsel bir imgeye yerleştirirken benzerliği basit bir saygı işaretinin ötesine taşıyor. Bu seçimin bugünkü anlamını izleyiciye bırakıyor. Chicago’daki Museum of Contemporary Art’ın açtığı A Poem for Deep Thinkers retrospektifi, bu erken otoportreden başlayıp yaklaşık otuz yıllık üretimi yan yana getiriyor.

İlk bakışta böyle bir sergiden tutarlı bir sanatçı sözlüğü çıkarmak kolay. Siyah sabun, kitaplar, bitkiler, tuğlalar, kaygılı yüzler… Tekrar eden nesneleri sanatçının hayatını açan anahtarlar gibi kullanabiliriz. Ben de bir an için bunu yaptığımı fark ettim: Motifleri çözersem Johnson’ı çözeceğimi sandım. O rahatlık, serginin temel sorusunu kaçırıyor. Sergide bu farkı, kurmaca topluluk fotoğrafları, siyah sabun kabartmaları ve tekrarlanan yüz dizileri arasında izliyorum.

MCA’nın sergi metni 70’ten fazla işi bir araya getirdiğini belirtiyor. Erken dönem fotoğraflarındaki The New Negro Escapist Social and Athletic Club, W. E. B. Du Bois’un düşüncelerinden beslenen bir topluluk imgesi kuruyor. Birkaç yıl sonra Johnson, siyah sabun ve balmumunu duvar kabartmalarına taşıdı; bu işleri Cosmic Slops adıyla anıyor. Daha yakın tarihli Anxious Men ve Broken Men dizilerinde ise tekrar eden yüzler, yakın dönem Amerika’sının karmaşası ve yalnızlığıyla ilişki kuruyor.

Johnson’ın 2003 tarihli otoportresinde bu değişimi izleyebiliriz. Douglass’ın portrelerindeki saç ayrımını alan sanatçı, tarihsel bir siyah figürün bakışını kendi bedenine taşır. Bu fotoğrafta kimlik okuması, Douglass’ın tarihsel portre geleneğine yapılan göndermeye ve Johnson’ın kendi yüzünü bu geleneğe yerleştirme kararına dayanıyor. Douglass’ın portresi kendi döneminde siyah yurttaşlık ve kamusal öz-temsil mücadelesine katılıyordu. Johnson’ın fotoğrafı o tarihle yüz yüze gelirken 2003’ün sanat dünyasında dolaşıma giriyor; bir müze koleksiyonuna alınmasıyla da yeni izleyicilere ulaşıyor. Johnson, Douglass’ın portre geleneğini kendi yüzüne taşıyor; takım elbise ve kameraya dönük bakış, alıntıyı güncel bir otoportreye dönüştürüyor.

Johnson Chicago’da doğdu ve MCA’da ilk kişisel sergisini 2002’de açtı. Şimdi aynı müzede üçüncü kez sergileniyor; MCA bu buluşmayı bir “eve dönüş” olarak tanımlıyor. Chicago sanatçının biyografisini konumlandırıyor, sergideki her işi aynı deneyimin belgesine çevirmiyor. MCA’nın kronolojisinde 2002, 2012 ve 2026 onun üç ayrı sergisini işaret ediyor.

Sergideki Sanguine (2024), aile ilişkilerini sanatçının babası, erkek kardeşi ve oğluyla kurduğu bağlar üzerinden anlatıyor; filmde Amiri Baraka’nın bir şiiri de duyuluyor. Filmin başlığını da taşıyan Amiri Baraka’nın 1977 tarihli Sanguine şiiri, aile anlatısına eşlik ediyor.

Sergi erken fotoğrafları, Cosmic Slops kabartmalarını ve Sanguine filmini birlikte gösteriyor. İlkinde Johnson kamusal bir topluluk imgesi kuruyor, kabartmalarda siyah sabun ve balmumu kitaplarla aynı yüzeye geliyor, filmde aile üyelerinin ilişkileri anlatılıyor. Aynı sanatçının işleri izleyiciye farklı malzemeler ve farklı yakınlık biçimleri sunuyor.

MCA’nın üçüncü sergisi Johnson’ın 2002’deki ilk kişisel sunumundan bugüne uzanıyor. Duardaki 2003 otoportrede Douglass’ın portre geleneği Johnson’ın yüzünde yeniden beliriyor. Ziyaretçi aynı fotoğrafa hem üretildiği yılın hem de 2026’daki serginin içinden bakıyor.

Ahmet Başarır yazılarından devam et

Tüm arşivi aç