Ekim tüketici fiyat verisi, aylık artışın ekonominin geniş bir alanına yayıldığını gösteriyor. TÜİK'e göre TÜFE ekimde aylık yüzde 2,58, yıllık yüzde 29,77 arttı. Eylülde aylık artış yüzde 1,84'tü; yıllık oran ise yüzde 29,73 düzeyindeydi. Bir ayda 134 alt sınıfta fiyatın yükselmesi, birkaç kalemin geçici hareketinden daha geniş bir fiyatlama baskısına işaret ediyor.
Bu yaygınlık, para politikasının işi bakımından önem taşıyor. Genel endeks, farklı hızlarda çalışan çok sayıda fiyatın toplamı. Gıda ve alkolsüz içecekler ekimde aylık yüzde 3,50 arttı; ulaştırmada artış yüzde 2,02, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda yüzde 2,84 oldu. Bu üç grubun aylık genel endekse katkısı toplamda 1,54 yüzde puanına ulaştı. Hane için sonuç alışveriş sepetinde hissediliyor; ekonomi için sonuç ise işletmelerin gelecek ayın maliyetini ve satış fiyatını daha ihtiyatlı hesaplaması oluyor.
Aylık ritim neden belirleyici
Yıllık enflasyon geçmiş on iki ayın birikimini taşır. Aylık veri ise fiyat koyma davranışındaki güncel ritmi daha yakından izletir. Ekimde genel endeksin yanında işlenmemiş gıda, enerji, alkollü içkiler, tütün ve altın hariç B göstergesi de aylık yüzde 2,00 yükseldi. Bu gösterge hareketli kalemlerin bir bölümünü ayıkladığı için, fiyat baskısının yalnız gıda ya da enerjiyle sınırlı olup olmadığını anlamaya yardım eder. Yüzde 2,00'lik aylık artış, enflasyonun yavaşlama patikasında henüz rahat bir alan açmadığını gösteriyor.
TCMB'nin 30 Ekim tarihli Para Politikası Kurulu toplantı özeti de bu nedenle dikkatle okunmalı. Banka, gıda ve enerji fiyatlarına bağlı olarak ekimde tüketici fiyatları artışının önceki aya kıyasla yükselmesini; B ve C göstergelerinde ise daha ılımlı bir seyri değerlendiriyordu. Açıklanan veri, genel endeksteki hızlanma ile çekirdek göstergelerdeki daha düşük aylık artışın aynı ayda görülebildiğini doğruladı. Bu ayrışma iyi ya da kötü tek bir sonuç vermez. Gıda ve enerji kaynaklı hareketin kalıcılığı, diğer fiyatlara ne ölçüde geçtiğine; çekirdek göstergelerin seyri de ücret, kira, hizmet maliyeti ve talep koşullarına bağlıdır.
Fakat geniş taban, geçişkenlik riskini canlı tutar. Bir işletme yalnız kendi girdi fiyatına bakarak etiket belirlemez. Nakliye, kira, enerji, ücret ve talebin taşıyabileceği fiyat da aynı hesapta bulunur. Ulaştırma ve konut kalemlerindeki aylık artışın gıda ile aynı ayda hızlanması, maliyetlerin farklı kanallardan işletmelere ulaştığını gösteriyor. Fiyat artışlarının yayılması, tek tek kalemlerin gerilemesini bekleyen bir dezenflasyon sürecini uzatabilir.
Politika için daralan hareket alanı
Burada merkez bankasının karşısında iki ayrı hata riski var. Geçici şokların her birini kalıcı eğilim saymak gereksiz sıkılığa yol açabilir. Buna karşılık, aylık hızlanmayı yalnız geçici kalemlere bağlamak da beklentilerdeki ve fiyatlama davranışındaki bozulmayı geç fark etme tehlikesi taşır. Para politikası kararları, sonraki aylarda B ve C göstergeleriyle birlikte hizmet fiyatlarının, talebin ve beklentilerin nasıl hareket ettiğine dayanmalı.
Ekim verisi, dezenflasyon değerlendirmesinin yıllık oranla sınırlanamayacağını gösteriyor. Sonraki bültende aylık artışın genel endekste, B ve C göstergelerinde ve yüksek ağırlıklı harcama gruplarında birlikte yavaşlayıp yavaşlamadığı izlenecek. Bu üç alandaki ortak yavaşlama, fiyat artışının alt sınıflara yayılma hızının da düştüğüne dair daha sağlam kanıt sağlayacak.