Ekimde konut fiyatları yıllık yüzde 21,15 arttı; aynı ay tüketici fiyatları yüzde 29,77 yükseldi. Bu iki oran arasındaki fark, konut piyasasındaki hareketliliğin alım gücü bakımından aynı anlama gelmediğini gösteriyor. Nominal fiyat yükselirken konutun genel fiyat düzeyine göre değeri geriliyor.
TCMB'nin Konut Fiyat Endeksi, aynı nitelikteki konutların zaman içindeki fiyat değişimini ölçüyor. Satış adedini, yeni konut arzını ya da bir hanenin krediye erişimini tek başına ölçmüyor. TÜİK'in ekim satış verisinde ilk el satışlar 50 bin 105, ikinci el satışlar 80 bin 967 adet oldu. Bu toplam, talebin canlı kaldığını gösterir; fakat talebin hangi gelir, kredi ve tasarruf bileşimiyle karşılandığını açıklamaz.
Fiyat artışı ile reel değer farklı ölçümler
Konut Fiyat Endeksi eylülde yıllık yüzde 22,24 artmıştı; ekimde yüzde 21,15'e indi. Ekim TÜFE'siyle birlikte okunduğunda, konut fiyatındaki yıllık artış genel fiyat artışının altında kaldı. Basit karşılaştırma, fiyatların enflasyona göre yaklaşık yüzde 6,6 gerilediğine işaret ediyor. Endeks ülke geneli ortalamadır; semt, konut niteliği ve yerel arz farkları bu ortalamanın çevresinde farklı fiyat hareketleri yaratır.
Reel kayıp, satılık ilanların ucuzladığı anlamına da gelmez. Bir konutun etiketi yükselirken, ücretler ve diğer fiyatlar daha hızlı arttığında o varlığın genel alım gücü içindeki karşılığı düşebilir. Piyasanın satış üretmesiyle fiyatların enflasyon karşısında değer kazanması bu nedenle ayrı süreçlerdir.
Satışın bileşimi kredi kanalının payını ayırır
İkinci el satışların ilk el satışların üzerinde kalması, mevcut stokun el değiştirmesinin yeni arzdan daha büyük bir yer tuttuğunu gösteriyor. Yeni konut üretimi, arsa, işçilik, finansman ve izin maliyetleriyle daha uzun bir karar zincirine bağlıdır. Mevcut konutun satışı ise tasarruf birikimi, peşinat, kredinin maliyeti ve portföy tercihiyle daha hızlı hareket edebilir.
Bu ayrım para politikasının konut piyasasına geçişini de belirler. Kredi koşulları sıkı kaldığında, satışın tamamı krediyle finanse edilmez; peşin ödeme gücü olanlar ile mevcut mülkünü satarak yeni konuta geçenler daha belirleyici olur. Böyle bir piyasada satış adedi, geniş bir finansman rahatlamasının kanıtı sayılamaz. Yeni arzın zayıf kaldığı, ikinci el devirlerin arttığı bir denge ortaya çıkabilir.
Ekim verisinin işaret ettiği tablo, konutu tek bir fiyat veya tek bir satış serisiyle okumanın sınırını çiziyor. Önümüzdeki dönemde kredi hacmi, ilk el satışların seyri, inşaat maliyeti ve konut fiyatlarının enflasyon karşısındaki konumu birlikte izlenmeli. Konut piyasasının yönü, ancak bu dört kanal aynı çerçevede görüldüğünde anlaşılır.