TÜİK’in eylül ekonomik güven endeksi, ağustostaki 100,6 düzeyinden 101,3’e çıktı. Bir eşik yeniden aşıldı; fakat bu artışın taşıdığı ekonomik anlam, tek bir rakamın verdiğinden daha dar. Hizmet güveni 111,9’da sabit kaldı, perakende güveni 111,3’e yükseldi, imalat sanayisi güveni ise 102,5’e ancak çıktı. İnşaat güveni 83,0 ile iyimserlik eşiğinin altında kaldı.
Bu tablo, talebin ekonominin her alanında aynı güçle genişlediğini göstermiyor. Güven endeksi, firmaların bugünkü siparişini, yakın dönem faaliyetini ve gelecek beklentisini bir araya getiren bir nabız ölçümüdür. Üretim, yatırım ya da istihdamın gerçekleşmiş hacmini ölçmez. Bu ayrım önemlidir: beklentideki iyileşme, makine yatırımı veya yeni istihdam kararına dönüşmeden önce finansman maliyeti, sipariş sürekliliği ve kapasite kullanımıyla sınanır.
Perakendedeki hareket üretime nasıl ulaşır?
Perakende güvenindeki yüzde 1,1’lik artış ile tüketici güveninin eylülde 91,9’a çıkması, harcama niyetinin yaz sonuna doğru güçlendiğine işaret ediyor. Ancak tüketicinin mevcut maddi durum değerlendirmesi 75,3’te kaldı. Bu nedenle perakendedeki iyileşme, geniş bir gelir rahatlamasından çok, yakın döneme ilişkin beklentilerin ve seçici harcamanın etkisini taşıyor.
Perakendeci daha canlı talep gördüğünde önce stok, teslimat ve çalışma saati kararlarını değiştirir. Üreticiye kalıcı sipariş vermesi için hareketin birkaç ay sürmesi gerekir. İmalat güveninin yalnız yüzde 0,1 artarak 102,5’e ulaşması, üreticinin temkinli kaldığını gösteriyor. Hizmetlerde endeksin değişmemesi de iç talepteki hareketin henüz yaygın bir kapasite genişlemesi yaratmadığını anlatıyor.
Yatırım kararının eşiği daha yukarıda
İnşaat güveninin 83,0’da kalması, uzun vadeli yatırım hesabının kısa vadeli harcama eğiliminden ayrıştığını gösteriyor. İnşaat, finansman koşullarına ve gelecekteki satış beklentisine birlikte bakar. Bu iki koşul netleşmeden güven artışı yeni proje kararına kolayca dönüşmez.
Ekim ve kasım verileri, eylül hareketinin imalat siparişlerine, istihdama ve yatırım iştahına ulaşıp ulaşmadığını gösterecek. Bu geçişi imalat siparişleri, istihdam ve yatırım verileri ölçer.
