TCMB, 22 Ekim’de politika faizini yüzde 37’den yüzde 36’ya indirdi. Sekiz gün sonra yayımlanan toplantı özeti, bu indirimin hangi zeminde yapıldığını daha açık gösterdi: eylülde enerji fiyatları aylık yüzde 6,25 arttı; 21 Ekim itibarıyla Türkiye’nin beş yıllık kredi risk primi 251 baz puana çıktı; ekim anketinde 2027 yıl sonu enflasyon beklentisi yüzde 23,3’e yükseldi. Faiz oranı aşağı inerken para politikasının hareket alanı genişlemiyor. Dış maliyetler, fiyat beklentileri ve finansman koşulları aynı anda bu alanı daraltıyor.
Bu ayrım, bir faiz kararını tek başına okumanın neden eksik kaldığını anlatıyor. Politika faizi merkez bankasının doğrudan belirlediği fiyat. Şirketin kullandığı kredinin faizi, devletin borçlanma maliyeti ve bankanın kaynak bedeli ise bu kararın yanında risk primi, mevduat faizi, tahvil getirileri ve dış fonlama koşullarından etkileniyor. Küresel belirsizlik arttığında bu kanallar politika faizindeki düşüşü bütünüyle taşımayabilir.
Enerji fiyatı iki ayrı kanaldan çalışıyor
Enerji maliyetindeki yükseliş önce akaryakıt ve doğalgaz faturalarında görünür. Etki orada bitmez. Taşıma, ısıtma, üretim ve lojistik maliyetleriyle hizmet ve mal fiyatlarına yayılır. TCMB’nin özetinde eylül enerji fiyatlarındaki yüzde 6,25’lik aylık artışın akaryakıt fiyatlarıyla bağlantısı özellikle vurgulandı. Bu tür bir hareketin enflasyona ne ölçüde geçeceği, maliyetin kalıcılığına ve firmaların fiyatlama gücüne bağlıdır; tek ayın verisiyle kalıcı bir sıçrama ilan edilemez. Yine de faiz indirimi döneminde maliyet şokunun yönü önemlidir, çünkü merkez bankası talebi desteklemek isterken fiyatlama davranışındaki yeni baskıyı da hesaba katmak zorundadır.
Ekim ekonomik güven endeksi bu baskının yalnız fiyat istatistiğinde kalmadığını düşündürüyor. TÜİK’e göre bileşik endeks eylüldeki 101,3 düzeyinden 97,3’e geriledi. Tüketici güveni yüzde 7,7 düşerek 84,8 oldu; imalat sanayi ve hizmet güveni de zayıfladı. Bu endeksler büyümenin kesin ölçüsü değildir. Yine de hanelerin ve işletmelerin yakın döneme dair değerlendirmesinin bozulduğunu gösterir. Enerji maliyetinin yükseldiği, güvenin zayıfladığı bir ortamda faiz indiriminin üretim ve harcamaya geçişi daha yavaş, fiyat etkisi ise daha belirsiz olur.
Dış finansman, indirimin çevresini belirliyor
TCMB özetinde gelişen ülke varlıklarından fon çıkışları ile portföy hareketleri üzerindeki aşağı yönlü risklerin canlı kaldığına dikkat çekti. Aynı belgede 21 Ekim’de 251 baz puan olan beş yıllık CDS de yer alıyor. CDS tek başına devletin ya da her şirketin gerçek borçlanma faizini vermez. Ancak Türkiye’nin dış finansmana ilişkin algılanan riskini izlemek için kullanılan göstergelerden biridir. Bu gösterge yükseldiğinde bankaların ve şirketlerin dış kaynak maliyeti, tahvil piyasası ve kur beklentileri üzerinde baskı oluşabilir.
Burada iki zaman ufku ayrılıyor. Faiz indirimi iç talepte gereksiz bir sıkışmayı azaltmayı amaçlayabilir. Enerji ve dış finansman kaynaklı maliyetler ise enflasyon hedefi için orta vadeli bir sınır kurar. TCMB’nin ekim anketinde 2026 yıl sonu enflasyon beklentisinin yüzde 29,6’da kalması, 2027 beklentisinin ise yüzde 23,3’e yükselmesi bu sınırın beklentiler tarafını gösteriyor. Bu görünüm, Kurulun sonraki kararlarında talep koşulları kadar beklentilerdeki değişime de bakmasını gerektirir.
Bu dönemde faiz indirimini değerlendirirken enerji maliyetinin fiyatlara geçiş hızı, risk priminin seyri, kredi ve tahvil faizlerinin tepkisi ile enflasyon beklentilerinin yönü birlikte izlenmeli. Talep gereğinden fazla sıkışmadan maliyet şoklarının kalıcı fiyat davranışına dönüşmesini önlemek gerekiyor. Ekimdeki maliyet ve beklenti baskısı sürerse, Kurulun faiz indirimlerine ilişkin hareket alanı daha sınırlı kalacaktır.