Telefon ekranında yağmur işareti görünce çoğumuz ilk olarak şemsiyeyi düşünüyoruz. Oysa kuvvetli sağanak haberi, evden çıkış saatini, çocuğu okuldan kimin alacağını, bodruma indirilen eşyayı ve işe geç kalınca kime haber verileceğini de aynı anda değiştiriyor. Hava durumu, bazı evlerde küçük bir gündem maddesi; bazı evlerde günün bütün düzenini yeniden kuran bir bilgi.
AKOM, 22 Eylül'de İstanbul ve Marmara için kuvvetli sağanak uyarısı yaptı. Açıklamada, yağışın özellikle Avrupa Yakası, Boğaz çevresi ve Anadolu Yakası'nda etkili olmasının beklendiği; metrekareye 20-40 kilogram yağış düşebileceği belirtildi. İBB'nin 7 bin 38 personel ile 2 bin 137 araç ve iş makinesini sahaya hazırlaması, bu uyarının sıradan bir sonbahar serinliği olarak görülmediğini gösteriyor.
Bu hazırlık gerekli. Fakat vatandaşın hazırlığı da yalnız pencereden dışarı bakarak kurulamaz. Hangi saatlerde yağışın yoğunlaşacağı, okulun çıkışında servis düzeninin değişip değişmeyeceği, riskli alt geçitlerin neresi olduğu, belediyeye acil durumda hangi kanaldan ulaşılacağı anlaşılır biçimde duyurulmalı. İnsanların birden fazla sosyal medya hesabını takip ederek parçaları birleştirmesi beklenmemeli.
Sağanak günlerinde en kırılgan planlar çoğu zaman evin içinde görünmez. Vardiyası bitmeden okuldan çocuğunu alması gereken biri, hareket kısıtlılığı olan yakını için araç ayarlayan biri ya da işe otobüsle giden biri, yağışın şiddetini aynı biçimde yaşamaz. Bir kişi için 20 dakika erken çıkmak olan şey, bir başkası için iki ayrı bakım düzenini değiştirmek demektir. Bu farkı konuşmadan yapılan "tedbirli olun" çağrısı, iyi niyetli ama eksik kalır.
Elbette hava koşullarının her sonucunu bir kurum engelleyemez. Yağmur yağacak, yollar yavaşlayacak, bazen plan bozulacak. Bunun sorumluluğunu bütünüyle belediyeye, okula ya da iş yerine yüklemek gerçekçi olmaz. Yine de öngörülebilen riskte açık bilgi vermek, esnekliği mümkün olan yerlerde tanımak ve insanlar sıkıştığında başvuracak yolu belirgin tutmak kurumların yapabileceği işlerdir.
Burada biz de alışkanlıklarımızı gözden geçirmeliyiz. Uyarıyı gördüğümüzde bazen "her yıl yağmur yağıyor" deyip geçiyoruz; sonra su basan bir alt geçitte, kapanan bir yolda ya da geciken bir otobüste herkesin aynı hazırlık imkânına sahip olmadığını fark ediyoruz. Komşusunun bodrumunda su riski olduğunu bilenin haber vermesi, okul grubunda doğrulanmış bilgiyi paylaşanın kaygıyı azaltması, iş yerinde geç kalanı peşinen suçlamamak da bu günlerin küçük ama somut dayanışmalarıdır.
İyi bir sağanak uyarısı korku üretmek için yapılmaz. İnsanların gününü daha az belirsizlikle kurabilmesi için yapılır. AKOM'un sahaya ekip çıkarması kadar, okulun çıkış bilgisinin zamanında gelmesi, iş yerinin makul bir gecikmeyi anlaması ve mahallede yardım çağrısının nereye yapılacağının bilinmesi de aynı hazırlığın parçasıdır. Yağmur başladığında herkesin hayatı aynı ölçüde zorlaşmıyor; bu yüzden ortak hazırlık, en çok planı dar olanı hesaba katmalı.
