Sivrisinek ısırdığı anda çoğu zaman acıyı fark etmeyiz; birkaç dakika ya da saat sonra küçük kabarıklık kendini kaşıntıyla hatırlatır. Kaşınan şey, deride kalan iğne deliği değildir. Isırık sırasında deriye karışan tükürüğe vücudumuzun verdiği yerel cevaptır.
Kan emerken neden tükürük bırakır?
Kan emen sivrisinek dişidir. Deriyi ince ağız parçalarıyla delerken tükürüğünü de bırakır. Bu tükürükteki bazı maddeler kanın hemen pıhtılaşmasını zorlaştırır; böylece sivrisinek kısa süre boyunca kanla beslenebilir. ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezinin (CDC) açıklaması da kabarıklık ve kaşıntının, vücudun bu tükürüğe verdiği tepkiden doğduğunu belirtiyor.
Derimiz bu maddeleri fark ettiğinde bağışıklık sistemi o küçük bölgede çalışmaya başlar. Damarlar genişler, çevreye biraz sıvı çıkar ve kabarıklık oluşur. Bu süreçte histamin başta olmak üzere bazı haberci maddeler sinir uçlarını uyarır; beynin aldığı sinyal kaşıntı olarak algılanır. Kabarıklığın kızarması ve hafif şişmesi de aynı yerel tepkinin görünen kısmıdır.
Neden herkesin izi aynı olmaz?
Bir kişinin kolunda toplu iğne başı kadar iz kalırken başka bir kişinin ısırığı daha geniş, sıcak ve belirgin olabilir. Bunun tek nedeni sivrisineğin ne kadar büyük olduğu değildir. Hangi sivrisinek türünün ısırdığı, tükürükteki proteinler ve kişinin bu proteinlerle daha önce ne kadar karşılaştığı sonucu değiştirebilir. Sivrisinek ısırığı tepkileri üzerine güncel klinik özet de tükürük proteinlerinin bağışıklık sistemini etkinleştirdiğini, kaşıntı, kızarıklık ve şişliğin kişiden kişiye değişebildiğini anlatıyor.
Bu yüzden kaşınmanın yalnızca “deri iyileşiyor” diye açıklanması eksik kalır. Deri delindiği için bir hasar vardır; fakat kaşıntının baskın kaynağı, o hasarın üstüne eklenen tükürük-beden karşılaşmasıdır. Aynı ayrıntı, bazen neden ısırığı görmeden önce kaşıntıyı fark ettiğimizi de açıklar.
Kaşımak neden izi büyütebilir?
Kaşımak kısa süreliğine başka bir duyuyu öne çıkarıp rahatlatabilir, ama tırnak deriyi yeniden zedeler. Bu da kızarıklığı artırabilir ve mikrop girişi için küçük bir yol açabilir. CDC, ısırığı kaşımamayı; enfeksiyon belirtisi olabilecek artan kızarıklık, sıcaklık ya da dışa doğru yayılan kırmızı çizgi gibi değişikliklerde sağlık uzmanına başvurmayı öneriyor. Yaygın kurdeşen, belirgin yüz-yutak şişmesi, nefes almakta güçlük veya ateşle birlikte hızla kötüleşme ise sıradan bir kaşıntı gibi bekletilmemeli.
Bir dahaki ısırıkta kabarıklığın tam ortasına değil, çevresindeki kızarık halkaya bakın. O halka, sivrisineğin bıraktığı izden çok vücudunuzun tükürüğe verdiği küçük ve yerel cevabın sınırını gösterir.
Necla Öğretmen
