Şi Cinping’in Washington’a yaptığı devlet ziyareti, Çin ile ABD’nin ekonomik kopuşun maliyetini taşımak istemediği bir döneme rastlıyor. Beyaz Saray’daki törenin ağırlığını iki başkentin birbirine verebileceği zararın büyüklüğü artırıyor.
Şi, 23 Eylül’de Washington’a ulaştı; resmî program bugün Beyaz Saray’daki karşılama, görüşmeler ve devlet yemeğiyle sürüyor. Amerikan tarafı karşılıklı yarar sağlayacak ticareti vurguluyor. Pekin ise istikrar ve karşılıklı saygı çağrısı yapıyor. Tarafların açıklamaları, tarife ve teknoloji anlaşmazlıklarının bu ziyaretle sona ereceğine işaret etmiyor.
Trump yönetimi tarifeyi pazarlık baskısı olarak, ihracat kontrolünü ise teknoloji üstünlüğünün sigortası olarak kullanıyor; görkemli karşılama seçmene ve piyasalara Washington’un Pekin’le bir ticaret uzlaşması aradığı mesajını veriyor. Şi yönetimi buna üretim ölçeği, nadir toprak tedariki ve Amerikan pazarının vazgeçemediği ara mallarıyla cevap veriyor. Washington tüketici maliyetini ve sanayi girdilerini hesaba katmak zorunda. Pekin de ihracat pazarını, dolar gelirini ve ileri teknolojiye erişimini bir gecede feda edemez.
Bu karşılıklı bağımlılık barış güvencesi sunmuyor. ABD çip ve üretim ekipmanı erişimini, Çin ise kritik mineral tedarikini baskı aracı olarak kullanabiliyor. Tarife ateşkesinin uzatılması mümkün; stratejik ürünlerdeki kontrollerin bütünüyle kaldırılması beklenmiyor. Dar bir ticaret rahatlaması, çipler, yapay zekâ altyapısı, kritik mineraller ve veri üzerinde süren güç mücadelesini dondurmaz.
Pazarlığın sınırını kapasite belirliyor
Bugünkü görüşmenin yönünü liderlerin sözlerinden çok kullanabilecekleri baskı araçları belirleyecek. ABD yüksek performanslı çiplere, üretim ekipmanına ve sermaye akışına erişimi sınırlayabiliyor. Çin nadir toprakların işlenmesindeki ağırlığını ve büyük iç pazarını pazarlık gücüne dönüştürüyor. İki başkent ihracat, yatırım ve tedarik kararlarını güvenlik kapsamında değerlendirdikçe sıradan ticaret kalemleri de kısıtlamalara konu oluyor.
Bir tarife indirimi, çip kontrolleri ve teknoloji üstünlüğü üzerindeki ihtilafları açıkta bırakacak. İki taraf da yükselen gümrük vergilerinin tüketim, üretim ve ihracata vereceği zararı sınırlamaya çalışıyor. Trump kamuoyuna açıklayabileceği bir ticaret anlaşması ve Amerikan şirketleri için yeni satış imkânları arıyor. Şi, ileri çiplere ve üretim ekipmanına erişimi sınırlayan Amerikan kontrollerinin gevşemesini istiyor. Kısa vadeli ticaret rahatlaması iki başkente de yarar sağlarken teknoloji üstünlüğüne ilişkin hedefleri birbiriyle bağdaşmıyor.
Yapay zekâ dosyası bu ayrımı daha da sertleştiriyor. Washington ile Pekin, yapay zekânın askerî sistemleri veya kritik altyapıyı etkilediği bir olayda yanlış anlamaları azaltmak için doğrudan iletişim kanalı açabilir. Washington yapay zekâ modelleri, ileri çipler ve bulut altyapısındaki üstünlüğünü korumaya çalışıyor. Pekin de teknolojik özerklik için yatırımlarını sürdürüyor. Böyle bir hat teknoloji yarışının hızını tek başına değiştiremez.
Tayvan çevresindeki askerî riskler ekonomik pazarlığın sınırını çiziyor. Pekin egemenlik iddiasını devlet politikasının merkezinde tutuyor; Washington bölgedeki caydırıcılığı, ittifak erişimini ve yarı iletken tedarikini birlikte düşünüyor. Adanın çevresindeki bir askerî hareketlilik sırasında liderler arasındaki düzenli temas, tatbikatla saldırı hazırlığının birbirine karıştırılması riskini azaltabilir.
Türkiye, Çin’le ticaret açığını, Avrupa pazarına bağlı sanayisini ve Amerikan finans ve teknoloji sistemiyle ilişkilerini aynı anda yönetmek zorunda. Ankara’nın hareket alanını ihracat kontrollerinin kapsamı, kritik mineral tedariki ve üçüncü ülkelere uygulanacak kurallar belirleyecek.
Washington’daki gösterişli karşılama, iki liderin doğrudan temas kanalını koruduğunu gösteriyor. Trump ile Şi rekabetin maliyetini ve kazaya dönüşme riskini sınırlamaya çalışıyor. Tarife takvimi üzerinde sağlanacak dar bir anlaşma geçici rahatlık verebilir. Ekonomik baskı araçlarını büyütürken askerî ve teknolojik bir krizin denetimden çıkmasını hangi mekanizmayla önleyecekler?
