Görsel: Gezdiren
Avrupa Birliği'nin Ukrayna için aldığı son karar, savaşın mali yükünü yeniden dağıtıyor. Konsey, Avrupa Barış İmkânı içinden 4,9 milyar avroyu harekete geçirdi: 4,7 milyar avro üye devletlerin daha önce teslim ettiği askerî yardımın kısmen geri ödenmesi için, 230 milyon avro da Ukrayna'ya yönelik askerî eğitim misyonu için ayrıldı. Karar, yeni bir sevkiyat açıklamak yerine yapılmış sevkiyatların maliyetini ortak bütçeye taşıyor. Brüksel, yardımın bedelini tek tek başkentlerin savunma bütçelerinde bıraktığında dayanışmanın siyasî ömrünün kısaldığını görüyor.
Bu mekanizma savaşın ilk günlerindeki acil sevkiyat mantığından farklı işliyor. Bir hükümet elindeki mühimmatı, aracı ya da sistemi Kiev'e gönderdiğinde kendi stoğunda bir boşluk açıyor; ardından o boşluğu kendi kamuoyuna, maliyesine ve ordusuna anlatmak zorunda kalıyor. Kısmi geri ödeme, bu iç siyasî maliyeti azaltıyor. Ortak finansman, yardım kararını her başkentin bütçe tartışmasından çıkarıp Avrupa düzeyine taşıyor.
Yardımın maliyeti nerede birikiyor?
Bu geri ödeme kararı, üretim hattı ya da yeni stok oluşturmaz. Bir ülkenin depodan çıkardığı mühimmatın yerini yeni üretim doldurana kadar savunma planı daralır. Üretici, uzun vadeli talep, teknik standart, bakım sözleşmesi, yedek parça ve eğitim zinciri arar. Geri ödeme, sevkiyatın bütçe yükünü hafifletir. Fabrikanın teslimat hızını sipariş takvimi, işgücü ve parça tedariki belirler.
Burada üye devletlerin teşvikleri ayrışıyor. Doğu kanadındaki ülkeler Rusya'yla mesafeyi haritada ölçüyor ve stok açığını doğrudan güvenlik riski sayıyor. Daha uzaktaki başkentler bütçe baskısını ve seçmenin savaş yorgunluğunu daha yoğun hissediyor. Komisyon, ortak bütçenin bu yükü düzenli taşımasını sağlamak zorunda; savunma sanayii öngörülebilir sipariş, Kiev ise teslimat takvimi arıyor. Aynı karar bu farklı hesapları tek bir ödeme rejiminde buluşturuyor.
15-16 Ekim Avrupa Konseyi sonuçları, Ukrayna'ya desteği güvenlik güvenceleri, enerji altyapısı ve mali çerçeveyle birlikte ele aldı. 13 Ekim'de AB ile Ukrayna, iç pazar, rekabet ve kapsayıcı büyüme başlıklarındaki müzakereleri açtı. Bu adım, Ukrayna'nın Avrupa'yla bağını askerî sevkiyatın ötesinde hukuk, pazar kuralları, sanayi ve kamu maliyesine taşıyor. Müzakerelerin ilerlemesi bu alanlarda ortak uyum gerektiriyor.
Türkiye açısından bu düzen dolaylı sonuçlar doğurur. Avrupa'nın savunma harcamalarındaki ortaklaşma, Karadeniz'e komşu ülkelerin stok, eğitim ve ulaştırma önceliklerini değiştirir. Boğazlardan geçen ticaret, limanların sigorta maliyeti ve bölgesel savunma tedariki bu geniş tablonun dışında kalmaz. Ankara'nın hareket alanını, Avrupa'nın askerî stoklarını ne hızla yenileyebildiği de şekillendirecek.
Avrupa'nın 4,9 milyar avroluk kararı, Ukrayna savaşında daha önce verilen desteğin maliyetini ortak bütçeye taşıyor. Bunun kalıcı bir stratejiye dönüşmesi, sevkiyatların açtığı ulusal stok boşluklarını yeni üretimin hangi tarihte kapatacağına bağlı. Avrupa bu iki takvimi birlikte yönetemezse, geri ödeme kararları ulusal stoklardaki boşluğu kapatmaya yetmeyecek.
