Avrupa Birliği savunmada uzun süredir para miktarını tartışıyordu. Şimdi daha zor aşamaya geçti: aynı tehdidi tanımlamak, ortak sistemi seçmek ve siparişi birlikte vermek. AB Konseyi'nin 28 Eylül'de onayladığı beş ortak savunma projesi, hükümetleri üretim takvimi, tedarikçi seçimi ve komuta yetkisi konusunda uzlaşmaya zorluyor.
Paket drone ve karşı-drone sistemlerini, bütünleşik deniz ve deniz tabanı savunmasını, uzay kapasitesini, hava ve füze savunmasını ve doğu kanadının korunmasını kapsıyor. Drone sistemleri ucuz hava araçlarını tespit edip durdurmayı, deniz tabanı savunması kablo ve enerji hatlarını korumayı, hava ve uzay sistemleri füze fırlatmalarını erken saptamayı hedefliyor. Ulusal programların farklı teknik standartlarla ilerlemesi, bu sistemlerin birlikte kullanılmasını geciktiriyor.
Tedarikçi ve komuta yetkisi pazarlığı başlıyor
Avrupa Savunma Sanayii Programı desteği, ortak çalışma ekiplerinin kurulmasını ve ilk sözleşmelerin hazırlanmasını finanse edebilir. Reuters'ın aktardığı 325 milyon avroluk başlangıç bütçesi, hava savunmasından uyduya uzanan beş büyük alanın nihai maliyetinin küçük bir bölümünü karşılayabilir. Üye devletlerin yıllık bütçelerinden üretim, mühimmat, bakım ve komuta giderlerine düzenli pay ayırmaları gerekecek.
Büyük ülkeler ana yükleniciyi ve üretim yerini, doğu kanadındaki ülkeler teslimat hızını, küçük üyeler ise maliyet paylaşımı ile erişim güvencesini tartışacak. Fransa Avrupa yapımı sistemlere öncelik verilmesini isterken Almanya üretim kapasitesini büyütmeye, Polonya ile Baltık ülkeleri teslimat süresini kısaltmaya çalışacak. Ana yüklenici, üretim yeri ve tahsis sırası üzerindeki pazarlık projenin siyasi yönünü belirleyecek.
Avrupa Savunma Ajansı, farklı ulusal siparişleri koordine etmek için ortak tedarik merkezi kuracak ve personelini yaklaşık yüzde 25 artıracak. Kurum, hazır sistem alımlarını ve hizmetleri aynı merkezden yönetmeyi hedefliyor. Yeni ekipler sözleşmeleri hazırlayabilir; alım kararlarını bağlayabilmeleri için üye devletlerin merkeze yetki vermesi gerekecek. Hükümetler şartnamede, ihracat izninde, fikrî mülkiyette ve acil durumda tahsis önceliğinde uzlaşamazsa merkez ortak sözleşme süreçlerini tamamlayamaz.
Türkiye için erişim kadar koşullar da önemli
NATO içindeki operasyonel uyum, Türk savunma şirketleri için sensör, mühimmat, insansız sistem ve deniz güvenliği alanlarında fırsat yaratabilir. Buna karşılık AB finansmanı, menşe kuralları ve siyasi katılım şartları Ankara'yı bazı tedarik zincirlerinin dışında bırakabilir. Türkiye'nin hedefi projeye katılımın yanında veri paylaşım standartlarının belirlenmesinde söz hakkını, bakım erişimini, ihracat iznini ve kriz anındaki tahsis önceliğini güvenceye almak olmalıdır.
Üyeler ortak siparişe geçemezse kriz anında aynı mühimmatı paylaşamayacak, sensör verisini aynı komuta zincirinde kullanamayacak ve stok tahsisini birlikte yapamayacak.
