Washington ile Pekin ticaret savaşını stratejik sektörlerin dışında sınırlamaya başladı. İki başkent çip, batarya ve ileri üretim teknolojilerine dokunmadan, tüketicinin ve üreticinin maliyetini artıran bazı kalemleri tarife indirimi kapsamına aldı. Karşılıklı 30'ar milyar dolarlık ürün listeleri, uzlaşmanın stratejik sektörlere uzanmadığını gösteriyor.
Beyaz Saray 27 Eylül'de, tarife indirimi için belirlenen ürünlerin listelerini yayımladı. Çin Ticaret Bakanlığı ertesi gün, her iki yönde yaklaşık 30 milyar dolarlık ithalatı kapsayan çerçeveyi açıkladı. Bakanlığa göre listedeki ürünlerin yüzde 90'dan fazlasında karşılıklı ek tarifeler kaldırılacak ve Dünya Ticaret Örgütü kurallarındaki en çok kayrılan ülke oranlarına dönülecek. Uygulama, iki ülkenin iç hukuk süreçlerinden sonra başlayacak.
Listelerin sınırlı ticaret hacmine rağmen siyasi önemi büyük. Amerikan tarım ürünleri, kişisel bakım ürünleri, tıbbi cihazlar ve kömür Çin'in listesinde bulunuyor. ABD tarafı ise oyuncak, ev aleti, bebek ürünü ve mutfak eşyası gibi Çin mallarını kapsama alıyor. Çipler, elektrikli araçlar ve bataryalar dışarıda kalıyor. Böylece iki yönetim gündelik kullanıma dönük ürünler ile güvenlik gerekçesiyle sınırlanan ürünleri ayırıyor.
Rahatlama stratejik alanın dışında kaldı
Trump yönetimi tüketici fiyatlarını etkileyen mallarda tarifeleri indiriyor; yarı iletken, ileri üretim ve enerji dönüşümü teknolojilerindeki denetimi ise sürdürüyor. Pekin de Amerikan tarımına ve bazı sanayi ürünlerine pazar açarak gerilimi azaltıyor; buna karşılık elektrikli araç, batarya ve teknoloji kapasitesini pazarlığın dışında tutuyor.
İki taraf da kapsamlı ticaret çatışmasının iç maliyetini azaltmak istiyor. Washington ara seçimlere giderken fiyat baskısını sınırlamak ve çiftçiye satış kanalı açmak istiyor. Pekin, ihracat siparişlerini ve üretim istihdamını korumaya ihtiyaç duyuyor. Buna rağmen teknoloji üstünlüğü, kritik tedarik zincirleri ve sanayi kapasitesi üzerindeki mücadelede geri çekilme işareti vermediler.
Oyuncaklar ve kişisel bakım ürünleri üzerindeki tarife indirimi, liderlere iç kamuoyunda ölçülebilir bir kazanç sunar. İleri çiplere veya bataryalara uygulanan ihracat kontrollerinde verilecek taviz ise askerî kapasite, enerji güvenliği ve sanayi politikası üzerinde iç siyasi itiraz doğurur.
Orta ülkeler yeni çizgiyi okumalı
Bu sınıflandırma Türkiye ve Avrupa'daki şirketlerin maliyet hesabını değiştirecek. Amerikan ve Çin pazarlarına bağlı şirketler artık tarife oranını izlemekle yetinemez. Ürünün iki başkentten birinde stratejik sayılıp sayılmadığını, hangi bileşenin ihracat kontrolüne girebileceğini ve menşe kurallarının nasıl değişeceğini de hesaplamak zorunda. Yeni izin süreçleri, uyum gereklilikleri ve tedarik riskleri şirketlerin giderlerini artırıyor.
Ankara'nın hareket alanını iki unsur belirleyecek: Hassas olmayan ürünlerde açılabilecek ihracat imkânları ve iki büyük gücün üçüncü ülkelere de uygulayabileceği teknoloji kısıtları. Türkiye, Avrupa üretim zincirine bağlılığını korurken Çin'den gelen ara malı ve ekipmana da ihtiyaç duyuyor. İki büyük güç stratejik ürün listesini genişletirse Türkiye'nin ara malı ve ekipman giderleri ile mevzuata uyum maliyeti artar.
Washington ile Pekin şimdilik rekabeti yönetilebilir bölmelere ayırdı. Bu yöntem, tüketici mallarındaki tarife maliyetinin yeniden artmasını önleyebilir. Yeni teknolojiler güvenlik kapsamına alındıkça daha fazla sektör ihracat kontrolü ve ek tarife riskiyle karşılaşacak. İki başkent güvenlik kapsamını hangi sektörlere kadar genişletecek?
