Ekim başında açıklanan TÜFE, dükkânın kasasına tek başına bir talimat vermez. Fakat kira sözleşmesinin yenileneceği ay yaklaşmışsa, işletme sahibinin ertelememesi gereken bir hesabı hatırlatır. Bugün açıklanan eylül verisinde yıllık TÜFE yüzde 29,73 oldu. Kira artışında ise sözleşmenin türü, yenileme tarihi ve sözleşmedeki madde belirleyicidir; Türk Borçlar Kanunu'nun 344. maddesi, yenilenen kira dönemlerinde tüketici fiyat endeksinin on iki aylık ortalamasındaki değişimi esas alır.
Küçük işletmede sorun, kira yenileme günü ile ilk ödeme haftası yan yana yazılmadığında ortaya çıkar. Mal sahibi aradığında herkes ekranındaki son aylık enflasyon sayısını konuşur. Oysa kasayı bağlayan soru şudur: Yeni kira hangi ay başlayacak, ilk ödeme hangi gün çıkacak ve o gün maaş, tedarikçi, vergi ya da kart tahsilatıyla aynı haftaya mı düşecek?
Bir kafede, atölyede ya da mahalle dükkânında kira artışı yıllık konuşulur; para aylık, bazen haftalık çıkar. Yenileme gününü yalnız muhasebecinin takvimine bırakan işletme, artan tutarı gördüğü gün ürün alımını kısmak, fazla mesaiyi ertelemek ya da tedarikçiden yeni vade istemek zorunda kalabilir. Bu kararların yükü sonradan çalışana ve müşteriye taşınır: Eksik ürün rafta görünür, teslim tarihi uzar, telefonun ucundaki kişi açıklama yapmak zorunda kalır.
Bu nedenle kira yenilemesinden dört hafta önce tek satırlık bir nakit görünümü açılmalı. Satırda mevcut kira, sözleşmedeki yenileme günü, yazılı olarak teyit edilmiş yeni tutar, ilk ödeme tarihi ve aynı haftanın kesinleşmiş para girişleri yer almalı. Bunun yanına maaş, vergi, en büyük tedarikçi ödemesi ve kart/pos tahsilat günü eklenince, kira artışının hangi açığı büyüteceği görülebilir. Tahmini tahsilat ile hesabı kesinleşmiş tahsilatı aynı sütuna yazmamak burada önemlidir.
Bu kayıt, kira pazarlığını da daha açık bir zemine taşır. İşletme sahibi mal sahibine boş bir pazarlık cümlesiyle gitmez; hangi tarihte ne kadar ödeme yapabildiğini bilir. Yazılı mutabakat çıkmadıysa, müşteriye ya da çalışana yeni bir harcama sözü vermeden önce bu belirsizliği kasada açık tutar. Sözleşme maddesi ve yenileme tarihi için gerektiğinde mali müşavirden veya hukukçudan görüş almak da bu satırın parçasıdır.
TÜFE verisi, işyeri kirasını yenileyecek her işletmede sözleşme tarihi ile ilk ödeme haftasının yeniden kontrol edilmesini gerektirir. Hakan'ın baktığı daha dar mesele, kira yenilemesinin hangi haftada hangi ödemeyle çarpışacağıdır. Bu ay sözleşmesi yenilenecek işletme, mal sahibi aramadan önce kira satırını dört haftalık nakit planına koysun; yeni tutar netleşmeden o haftaya ikinci bir büyük ödeme eklemesin.
