Yazarlar / Neden Öyle?

Necla Öğretmen

Necla Öğretmen

Emekli fen bilgisi öğretmeni ve gündelik bilim yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Trabzon hurmasındaki burukluk, ağzımızdaki ince kaygan tabakayı değiştirir

Pencere önündeki ahşap masada bütün ve kesilmiş turuncu Trabzon hurmaları

Trabzon hurmasını ısırınca bazen tatlılıktan önce ağzı toplayan, dili ve yanak içini pürüzlü hissettiren bir burukluk gelir. Bu his, meyvenin suyunun azalmasından doğmaz. Meyvedeki çözünür tanenler tükürükteki bazı proteinlerle bağ kurar; ağız yüzeyini kaygan tutan ince sıvı tabakası o anda daha az rahat hareket eder. Büzülme ve kuruluk duygusu da buradan gelir.

Tanen, bitkilerin ürettiği fenolik bileşiklerden oluşan geniş bir gruptur. Ham bir buruk Trabzon hurmasında tanenlerin suyla taşınabilen bölümü yüksektir. Isırıkla birlikte bu bölüm tükürüğe karışır. Tükürük proteinleriyle oluşan küçük kümeler, ağzın içindeki kayganlığı ve sürtünme duygusunu değiştirir. Bu yüzden burukluk, dilin aldığı basit bir tat olmaktan çok ağız yüzeyinde fark edilen dokunsal bir histir.

Meyve olgunlaşırken bu çözünür tanenlerin bir bölümü çözünemez hâle geçer. Tükürüğe daha az karıştıkları için aynı meyve yumuşadıkça ağzı daha az toplar. Burada yumuşama ile burukluğun azalması çoğu buruk çeşitte birlikte ilerler; ikisi aynı değişimin iki ayrı işareti değildir. Yumuşama hücre duvarındaki değişimlerle, burukluğun azalması ise tanenlerin çözünürlük durumuyla bağlantılıdır.

Bu ayrım, tezgahtaki iki hurmanın neden aynı olgunluk işaretini vermediğini de açıklar. Yassı Fuyu gibi buruk olmayan çeşitler, yeterince olgunlaştıklarında sertken de yenebilir. Sivri Hachiya gibi buruk çeşitlerde ise et iyice yumuşayana kadar beklemek gerekir. Turuncu renk, çeşidi ve iç dokunun hazır olup olmadığını tek başına anlatmaz.

Meyvenin yanında elma ya da muz bekletilmesinin etkisi, bu süreci hızlandırabilen etilenden gelir. Etilen, meyvenin olgunlaşma düzenini değiştirir; bazı buruk çeşitlerde yumuşama ve çözünür tanenlerin azalması bu yüzden daha çabuk görülür. Yine de her çeşit aynı hızda davranmaz; küçük bir deneme için en güvenilir işaret, meyvenin türünü bilmek ve buruk tipte içinin jöle kıvamına yaklaşmasını beklemektir.

Bir sonraki hurmada ağzınızı toplayan ilk ısırığa dikkat edin. Meyvenin sertliği ile burukluğu aynı şey anlatmıyor; biri dokunun, öteki tanenlerin su içinde ne kadar dolaşabildiğinin izini taşır.

Necla Öğretmen yazılarından devam et

Tüm arşivi aç