TCMB'nin bugün yayımladığı eylül verisi, dış finansman tartışmasında tutarın yanında zamanın da hesaba katılması gerektiğini gösteriyor. Kısa vadeli dış borç stoku çeyrek sonunda 173,1 milyar dolar. Orijinal vadesi daha uzun olsa bile önümüzdeki bir yıl içinde vadesi dolacak yükümlülükleri içeren kalan vadeye göre stok ise 240,2 milyar dolara ulaşıyor. Bu fark, borç takvimindeki yaklaşan vadelerin izlenmesini zorunlu kılıyor.
Toplam, yıl içine yayılmış farklı ödeme ve yenileme takvimlerini kapsıyor. Kalan vadeye göre hesap, uzun vadeli bir kredinin önümüzdeki on iki aydaki taksidini de içeriyor; mevduat, ticari kredi ve finansal borçların farklı vade davranışlarını aynı çerçevede topluyor. 240,2 milyar dolarlık büyüklük, şirketlerin, bankaların ve kamunun dış kaynakla temasının yıl içine yayılan yoğunluğunu gösteriyor. Küresel faizler, risk primi veya döviz likiditesi değiştiğinde maliyet bu yenileme günlerinde belirginleşir.
Ticaret kredisi ile finansal borç farklı vade davranışı taşır
Diğer sektörlerin kısa vadeli dış borcu eylülde 73,6 milyar dolar oldu. Bunun 63,9 milyar doları dış ticaret işlemlerinden doğan ticari kredi yükümlülüklerinden oluşuyor; kredi kaynaklı bölüm ise 9,7 milyar dolar. Bu ayrım önemlidir. Mal alışverişine bağlı vade, üretim ve satış döngüsüyle birlikte işler. Finansal kredi ise faize, teminata ve piyasanın borçluya biçtiği riske daha doğrudan bağlıdır. İki kalemi aynı alarm diliyle okumak, hem ticaretin işleyişini hem finansman koşullarını bulanıklaştırır.
Bankaların kısa vadeli dış borç stoku da 75,1 milyar dolar. Bu kanalın maliyeti, yurt dışı yerleşiklerin mevduat tercihlerinden bankaların borçlanma imkânına kadar uzanır. Stoktaki çeyreklik yüzde 1,5 artış tek başına kırılganlığı ölçmez. Borcun para birimi, vade boyunca taşınma biçimi ve yenileme faizi finansman koşullarını belirler. Eylül itibarıyla kısa vadeli stokta doların payı yüzde 33,7, avronun payı yüzde 27,3, Türk lirasının payı yüzde 25,5. Kur hareketinin etkisi, yükümlülüklerin döviz bileşimine göre değişir.
Rezervler karşılaştırmanın ilk ölçeğini verir
Brüt rezerv ile kalan vadeye göre borcu yan yana koymak, dış finansman tartışmasına bir ölçek verir. TCMB'nin Enflasyon Raporu'na göre brüt uluslararası rezervler 30 Ekimde 158,1 milyar dolar düzeyindeydi. Rezerv ile borç stokları ayrı tanım ve kapsamla hesaplanır. Ticari krediler, mevduat ve uzun vadeli borçlar farklı yenileme ritimleri taşır; bu yüzden karşılaştırma tek başına ödeme gücü hesabı sayılmaz.
Bu iki gösterge birlikte, ekonomik politikanın toplam borç tutarıyla yetinemeyeceğini anlatıyor. Kur istikrarı, yönetilebilir cari açık ve bankaların sınırlı dış kaynak maliyeti çevrim takvimini daha öngörülebilir bir ritme taşır. Önümüzdeki dönemde vadesi yaklaşan yükümlülüklerin hangi kanaldan, hangi para biriminde ve hangi maliyetle yenilendiği izlenmeli.