Washington, Avrupa savunmasındaki rolünü tek hamlede bırakmıyor; yükü kademeli biçimde Avrupalı müttefiklere aktarıyor. NATO Avrupa Müttefik Yüksek Komutanı General Alexus Grynkewich'in 24 Eylül'de kullandığı “kritik fakat daha sınırlı kabiliyetler” ifadesi, ABD'nin bazı destek görevlerini azaltacağını gösteriyor. Avrupa'nın önündeki daha çetin görev, Amerikan desteği daralırken farklı ülkelerin ordularını müşterek harekât düzeninde buluşturmaktır.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Iowa'daki konuşmasında ABD'nin Avrupa'nın konvansiyonel savunmasında kalacağını ve Avrupalıların daha büyük sorumluluk üstleneceğini söyledi. Avrupalı subaylar daha kıdemli komuta görevleri alırken kıta ülkeleri konvansiyonel savunmanın daha büyük bölümünü karşılayacak. Washington, Hint-Pasifik'e kuvvet ve dikkat ayırabilmek için Avrupa'da üstlendiği askerî görevleri azaltmak istiyor.
Para ile kabiliyet arasındaki mesafe
Avrupa son yıllarda savunma bütçelerini yükseltti. Bu artış, kaybedilmiş zamanı kendiliğinden geri getirmiyor. Ortak hava ve füze savunması, stratejik nakliye, istihbarat, uydu gözetimi, yakıt ikmali, komuta-kontrol ve mühimmat stoku aynı hızda kurulmadığında yeni para çok sayıda ulusal siparişe dağılır. Bu durumda birliklerin sevki ve hedef bilgisinin paylaşılması Amerikan lojistik ve veri sistemlerine bağlı kalır.
Almanya'nın ekonomik ölçeği, Polonya'nın kara gücü yatırımı, Fransa'nın nükleer ve seferî kapasitesi, Britanya'nın istihbarat ağı birbirinin yerine geçmez. Bunların ortak bir savaş planında birbirini tamamlaması gerekir. Her başkent kendi sanayisini korumak, siparişleri kendi şirketlerine yöneltmek ve karar yetkisini elinde tutmak istiyor. Bu tercihler ortak mühimmat standardı, müşterek alım ve kuvvet planlaması kararlarını geciktiriyor.
Amerikan varlığı bu çatlağı uzun süre örttü. ABD komutası, istihbaratı ve lojistiği farklı Avrupa kuvvetlerini aynı harekât düzeninde bir arada tutuyordu. Desteğin hangi alanlarda daralacağı belirsiz; Avrupa stratejik nakliye, uydu istihbaratı ve hava savunmasında ABD'ye büyük ölçüde bağımlı. Asker sayısına bakmak bu nedenle yanıltır. Bir tugayı cepheye götüren demiryolu, onu koruyan hava savunması, hedef bilgisini taşıyan ağ ve aylar boyunca besleyen mühimmat hattı yoksa o birliğin harekât süresi kısalır.
Sorumluluk devrindeki kapasite açığı
ABD'nin Avrupa, Orta Doğu ve Pasifik'teki kuvvetlerini aynı anda yüksek hazırlık düzeyinde tutması giderek pahalılaşıyor. Washington müttefiklerinin bölgesel yükü üstlenmesini isterken nükleer caydırıcılık, ileri istihbarat, stratejik nakliye ve havada yakıt ikmaliyle ittifakın merkezindeki yerini koruyabilir. Böylece Avrupa'ya ayırdığı kuvvet azalırken ittifak kararlarındaki ağırlığını korumayı amaçlıyor.
Avrupa için tehlike, Amerikan desteğinin azalması ile Avrupa'nın komuta ve lojistik ağlarını kurması arasındaki takvim farkıdır. Rusya'nın askerî üretimi sürerken ortak tedarik kararlarının yıllarca beklemesi, geçiş dönemini caydırıcılığın en hassas evresine çevirebilir. Moskova'nın bütün NATO'ya saldırması gerekmiyor; ittifakın karar hızını, mühimmat dayanıklılığını veya hava savunmasındaki bir boşluğu sınaması bile siyasi ayrışmayı büyütebilir.
Türkiye, Karadeniz gözetimine, güney kanadının savunmasına ve mühimmat üretimine daha fazla kaynak ayırmaya çağrılabilir. Boğazları denetlemesi, gelişen savunma sanayii, büyük kara kuvveti ve Orta Doğu ile Karadeniz arasındaki konumu Ankara'nın ortak kuvvet planlamasındaki rolünü büyütüyor. NATO'nun bu alanlardaki ihtiyacı Türkiye'ye yöneltilecek görev taleplerini artırır. Türkiye'nin katkısı, siyasi uzlaşmanın kapsamına, komuta düzenine ve önceden yapılacak ortak planlamaya bağlıdır. Ankara, yeni görevlerin komuta yetkisi, maliyeti ve siyasi sınırı üzerinde söz isteyecektir.
Tedarik kararları müşterek kuvvet gereksinimlerine göre alınmadıkça ve yeni sistemler ortak tatbikatlarda denenmedikçe, ittifakın doğu kanadındaki caydırıcılık geçiş döneminde zayıflayabilir. Avrupa hükümetleri, mühimmat standardı ve sipariş takvimi üzerindeki hangi yetkileri ortak NATO planlamasına bırakacaklar?
