TCMB’nin 30 Eylül’de yayımladığı ağustos parasal gelişmeler raporu, finansal koşullardaki iki yönü birlikte gösteriyor. Geniş para arzı M3’ün yıllık büyümesi yüzde 32,3’e yükseldi. Bu artışta vadeli mevduatların katkısı 17,6 puan oldu. Buna karşılık hanehalkına verilen kredilerin yıllık artış hızı yüzde 37,8’e geriledi; finansal olmayan kuruluşlara açılan kredilerde hız yüzde 34,7’de kaldı.
Bu fark, tasarruf sahibinin daha uzun vadeli mevduata yönelmesiyle kredi kullanıcısının aynı rahatlığı yaşamadığını anlatıyor. Banka bilançosunda vadenin uzaması kaynak tarafını daha öngörülebilir kılabilir. Fakat kredi hacminin seyri, mevduatın vadesinden başka sermaye maliyetine, risk algısına, teminata ve firmaların sipariş beklentisine bağlıdır.
Bilanço rahatlığı harcamayı hızlandırmıyor
Ağustosta M3 bir önceki aya göre yüzde 3,9 büyüdü; vadeli TL mevduatındaki artış tek başına 1,5 puan katkı yaptı. Bu hareket, eldeki paranın bir bölümünün daha uzun vadeli araçlarda tutulduğunu gösteriyor. Para arzı, bankacılık sistemindeki mevduat ve benzeri yükümlülüklerin stokunu ölçer; yeni makine, yeni istihdam ya da yeni konut üretimini doğrudan ölçmez.
Hanehalkı kredilerindeki yıllık hızın önceki aya göre 3,8 puan düşmesi bu ayrımı somutlaştırıyor. Finansmana erişimin bütünüyle kesildiği sonucu çıkmaz; kredi büyümesi hâlâ yüksek bir oranda sürüyor. Ancak kaynak birikimi ile borçlanma talebinin ritmi ayrıştığında, tüketim ve yatırım kararları aynı ivmeyle genişlemez. Firmalar için de kredi büyümesinin yüzde 34,7’de kalması, siparişin sürekliliği konusunda ihtiyatın korunduğuna işaret ediyor.
Vade yapısı tek başına yeterli olmaz
Vadeli mevduatın güçlenmesi, bankaların kısa vadeli fonlama baskısını azaltabilir. Bu, kredi fiyatlamasında alan açan bir gelişmedir. Alanın kullanılıp kullanılmayacağını ise enflasyon beklentisi, politika çerçevesi ve borçlanan tarafın gelecekteki nakit akımı belirler. Banka daha uzun vadeli kaynak taşısa bile, gelirini ve satışını öngöremeyen firma yeni borç üstlenmekte isteksiz kalır.
Önümüzdeki aylarda mevduat vadesi ile kredi bileşiminin birlikte izlenmesi gerekiyor. Hanehalkı kredilerindeki yavaşlama sürerken ticari krediler üretken yatırımlara yönelirse bilanço tarafındaki sakinlik ekonomik faaliyete daha sağlam taşınabilir. Tersi durumda para arzındaki büyüme, reel ekonomide aynı güçte bir genişleme yaratmaz.
